معماری
خانه / اختلالات گفتاری / مروری بر درمان لکنت
review-on-stuttering-treatment
مروری بر درمان لکنت

مروری بر درمان لکنت

 

مروری بر درمان لکنت

 

۱) مقدمه

مطالب این بخش شامل دو بخش اصلی می باشد. در بخش اول اهداف کلی درمان لکنت معرفی

شده و در بخش دوم به درمان لکنت ، از دیدگاه گیتار پرداخته می شود. در این بخش ابتدا

لکنت به چهار مرحله رشدی تقسیم شده و پس از آن نکات درمانی لازم برای هر مرحله ذکر

می گردد.

 

۲) اهداف درمانی لکنت

در این بخش افراد موثر در طرح ریزی درمان ، اهداف درمانی به طور کلی و حیطه های

مهمی که در درمان باید مد نظر گرفت ، بیان می شوند.

۱-۲ ) تعیین اهداف درمانی

درمانگر ، مراجع و خانواده کسانی هستند که اهداف درمانی را مشخص می کنند.

اهداف درمانی بر اساس عقاید درمانگرو سطح رشد لکنت مراجع و انتظاراتی که خانواده

دارند ، متفاوت می باشد.

سوالی که درمانگر باید از خود بپرسد این است که در حال حاضر مراجع من به چه چیزی

نیاز دارد و چرا ؟

” البته درست است که مراجع در تعیین اهداف و شیوه درمان دخالت داده می شود و درمانگر

باید انعطاف پذیری لازم در روند درمان را داشته باشد ولی اهداف بر اساس نیاز مراجع تعیین

می شوند و درمانگر بایستی مراجع را نسبت به اولویتهای درمانی و شیوه مناسب متقاعد کند.”

۲-۲) اهداف درمان لکنت

اهداف درمانی لکنت به طور کلی عبارتند از :

  • کاهش وقوع لکنت
  • کاهش غیر طبیعی بودن لکنت
  • کاهش عواطف منفی درمورد لکنت و صحبت کردن
  • کاهش نگرش منفی درمورد لکنت و صحبت کردن
  • کاهش اجتناب
  • افزایش توانایی های کلی ارتباطی
  • ایجاد محیطی که روانی گفتار را تسهیل کند

۳-۲) حیطه های درمان لکنت

دردرمان لکنت به این سه جنبه باید توجه داشت :

  • Behavioral رفتاری
  • Cognitive شناختی
  • Affective عاطفی

۳ ) درمان بر اساس مراحل رشد لکنت
بر اساس نظر گیتار لکنت به چهار مرحله تقسیم می شود که ویژگی ها و اولویتهای درمانی
مختص به خود را دارا می باشد. این چهار مرحله عبارتند از :

  • Borderline لکنت مرزی
  • Begining  لکنت در مراحل ابتدایی (اولیه)
  • Intermediate  لکنت در مراحل متوسط (متوسط)
  • Developed  لکنت در مراحل پیشرفته (پیشرفته)

 

Borderline (1-3 لکنت مرزی
لکنت مرزی دارای این ویژگیها می باشد :

  • ناروانی های طبیعی فراوان به خصوص تکرار بخشی از کلمه و تکرار کلمات تک سیلابی.
  • تکرار زیاد صداها.
  • افراد دارای لکنت مرزی معمولا به خاطر ناروانی دچار خجالت نمی شوند.
  • اگر واکنش به لکنت دیده شود لکنت انتقالی محسوب می شوند.
  • لکنت نسبتا تازه شروع شده است ( کمتر از یک سال )

علت لکنت:
علت لکنت مرزی اثرات متقابل زمینه ساختاری و استرسهای ناشی از خواسته های رشدی و
محیطی ذکر شده است.
درمان لکنت مرزی:
هدف از درمان لکنت مرزی به دست آوردن روانی کامل گفتار از طریق مداخله درمانی
زودهنگام و موثر می باشد و شامل کاهش استرس محیطی و افزایش روانی گفتار می باشد.
۱- کاهش استرس
کاهش استرس محیطی از دو طریق صورت می گیرد:

  1. تغییر در تعامل گفتگویی والدین و کودک
  2. تغییر در کارهای روتین

تغییر در تعامل گفتگویی والدین و کودک
مواردی که نیاز به تغییر دارند عبارتند از:

  • سرعت بالای گفتار
  • فقدان مکثها بین گویندگان
  • قطع کردن گفتگو
  • استفاده از سوالات با انتهای باز
  • توصیه هایی که بسیار انتقادی و یا اصلاحی هستند.
  • گوش دادن ناکافی و بی ثبات به آنچه کودک بیان می کند.
  • استفاده از لغاتی بالاتر از سطح کودک
  • استفاده از سطوح بالاتر نحوی

مراحل انجام کار برای اصلاح رفتارهای ارتباطی به این صورت است که درمانگر یک یا دو

رفتار ارتباطی نادرست خانواده را برای اصلاح انتخاب می کند و به این ترتیب روش کار را

به خانواده آموزش می دهد :

  • درمانگر انجام می دهد ( ۵ تا ۱۰ دقیقه )
  • خانواده مشاهده می کند
  • خانواده مشارکت می کند
  • ارائه فیدبک مثبت و یا اصلاحی به خانواده (به نسبت ۵ به ۱)
  • بعد از یک یا دو هفته ملاقات مجدد برای ارزیابی و ادامه کار که ممکن است خانواده موفقیت زیاد داشته باشند که به ادامه کار تشویق می شوند و ممکن است موفقیت کمی داشته باشند که نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد.اختصاص زمانی به کودک

تغییر در کارهای روتین

  • اختصاص زمانی به کودک
  • بهتر است صبح ها و به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه باشد. صبح ها به این دلیل که احتمال تعمیم حالات روانی گفتار به کل روز بیشتر می باشد.
  • ارتباط با کودک بدون مزاحمت عوامل دیگر صورت گیرد.
  • در این زمان بایستی به حرفها و کارهایی که کودک می کند توجه کرد.
  • و عواطف کودک را به وی منعکس نمود
  • همچنین الگوهای ارتباطی و گفتگویی با کودک را اصلاح کرد.

۲- افزایش روانی گفتار کودک
در این مرحله درمان را می توان به دو صورت هدایت کرد:
مداخله درمانی غیر مستقیم
درمان غیر مستقیم در لکنت مرزی اغلب در طی ۵ یا ۶ جلسه در طی ۱ یا ۲ ماه موثر است.
مداخله درمانی مستقیم
اگر بعد از ۶ هفته کار غیر مستقیم موثر نبود و یا افزایش لکنت دیده شد درمان مستقیم ،
شروع می شود.
درمان مستقیم برای لکنت مرزی خفیف

  • برنامه لیدکامب ( البته با تاکید بر تشویق روانی گفتار )

درمان مستقیم برای لکنت مرزی شدیدتر

  • از آموزش تبدیل لکنت سخت به آسان استفاده می گردد.

عواطف و نگرش
درمان بر روی عواطف و نگرش خانواده و افرادی که در تعامل بیشتری با کودک هستند
متمرکز می شود.

در درمان به طور مستقیم بر روی عواطف و نگرش کودک کار نمی شود ، به غیر از مواردی
که بدتر شدن پریودیک و یا باقی ماندن لکنت وجود داشته باشد .
تثبیت
بیشتر بچه ها به روانی پایداری بدون نیاز به درمانهای بیشتری می رسند .اما تماس با والدین
حتی بعد از توقف درمان رسمی به خاطر پیش گیری از بازگشت به الگوهای تعاملی قدیمی و
پر استرس، بایستی ادامه پیدا کند (از طریق تلفن و ایمیل). همچنین به خانواده ها باید
گوشزد کرد که احتمال برگشت مشکل وجود خواهد داشت و باید با درمانگر در تماس باشند.
عوامل موثر بر روی تثبیت موثر:

  • کمک به خانواده برای داشتن دید روشن تری نسبت به لکنت با اضطراب ، احساس گناه و یا ترس کمتر.
  • ایجاد حس اعتماد به خود ( افراد خانواده ) درمهارتهای حل مشکل که قبلا یاد گرفته اند برای زمانی که ناروانی کودک افزایش می یابد.

روشهای دیگر درمانی
روشهای دیگری نیز در درمان لکنت مرزی وجود دارند که به طور کلی به این موارد می
پردازند :

  • آموزش استفاده از گفتار نرم و آهسته
  • نوبت گیری در گفتگو
  • ارزیابی سطح زبانی که کودک در آن روان است و سپس بر اساس یک سلسله مراتب، شامل افزایش طول و پیچیدگی زبانی ، کودک گفتار روانش را حفظ کند

 

۲-۳) Begining لکنت در مراحل ابتدایی (اولیه)
ویژگی های لکنت اولیه
لکنت اولیه معمولا بین ۳ تا ۶ سالگی و در بعضی بچه ها ۷ تا ۸ سالگی اتفاق می افتد.
رفتارهای اصلی لکنت:

  • تکرارهای بخشی از کلمه که با سرعت و معمولا با ریتم نامنظم تولید می شوند.
  • مقداری کشیده گویی هم وجود دارد.
  • در تکرارها و کشیده گویی ها تنش زیادی دیده می شود.
  • قفل هم ممکن است دیده شود ولی نه به عنوان رفتار اصلی بارز.

رفتارهای ثانویه لکنت :
رفتارهای اجتنابی مثل : به هم زدن چشمها ، تکان دادن سر ، افزایش فرکانس صدا ، شروع جملات با صداهایی مثل ( آه )
عواطف و نگرش :

  • کودکان با لکنت اولیه احساس درماندگی به خاطر مشکل گفتاری دارند ولی هنوز به ترس از لکنت و یا خجالت از گفتارشان تبدیل نشده است.
  • در موارد کمی اگر شدت لکنت زیاد باشد ، ممکن است دهانشان را با دست بپوشانند و یا به صورت لحظه ای از صحبت کردن اجتناب کنند.

علت لکنت اولیه
تعامل این عوامل باعث ایجاد لکنت می گردد :

  • مشکل حسی – حرکتی پایه
  • تاثیر سرشتی یا همان ژنتیک
  • تاثیرات رشدی و محیطی

درمان لکنت اولیه
درمان رفتار لکنت

  • تشویق روانی گفتار کودک و تعمیم روانی گفتار به موقعیتهایی که در آن لکنت اتفاق می افتد.
  • برنامه لیدکامب برنامه مناسبی برای لکنت در مراحل ابتدایی و در سن پیش دبستانی می باشد.

عواطف و نگرش
لزومی به کار مستقیم بر روی عواطف و نگرش در درمان نیست.
تثبیت
اگر خانواده بدون طی مرحله تثبیت و بعد از روان شدن گفتار کودک ارتباط با درمانگر را قطع کنند ، به احتمال زیاد لکنت برگشت می کند.
به طور کلی به نظر می رسد در این مرحله بهتر است تلفیقی از برنامه های تشویق روانی گفتار و مشاوره به والدین و شرکت فعال آنها در درمان صورت گیرد.
۳-۳) Intermediate لکنت در مراحل متوسط (متوسط)

ویژگی های لکنت متوسط
وقوع لکنت ، بین ۶ تا ۱۳ سالگی است.
رفتارهای اصلی لکنت :

  • تکرار بخشی از کلمه و کلمات تک هجایی
  • کشیده گویی با تنش قفل با تنس و همراه تنش و تقلا که بیشترین علامت لکنت می باشد.

رفتارهای ثانویه لکنت :
رفتارهای اجتنابی شامل حرکات بدنی یا صداسازیهای مختصر ( آه ) و انواع دیگر از رفتارهای اجتنابی می باشد.
عواطف و نگرش :
در افراد با لکنت متوسط ، احساس درماندگی و خجالت بیشتری نسبت به لکنت اولیه وجود
دارد همچنین پیشگویی واضحی بر روی صداها ، کلمات و موقعیتهای خاص وجود دارد. البته
ترس اصلی در لحظات لکنت وجود دارد.
درمان لکنت متوسط
در درمان لکنت متوسط باید به این موارد توجه داشت :

  • در نظر گرفتن سن و میزان بلوغ فرد برای انتخاب روش درمانی
  • استفاده ترکیبی از روشهای اصلاح لکنت و روشهای شکل دهی روانی گفتار
  • کاهش تاثیرات منفی رشدی و محیطی بر روی لکنت کودک
  • برعکس درمان لکنت در مراحل اولیه تمرکز درمانی در ابتدا بر روی خود لکنت و سپس بر روی شکل دهی گفتار روان می باشد.
    کار بر روی احساسات و رفتار های فرد نسبت به لکنت
  • درمان باید جالب باشد.
  • درمانگر کارهایی که از کودک می خواهد را اول خودش انجام دهد.

درمان لکنت متوسط شامل این مراحل می باشد :

  • جستجو در لکنت جهت کاهش عواطف منفی وابسته به آن
  • افزایش روانی گفتار با متدهایی نظیر : سرعت انعطاف پذیر ، آغاز آسان ، تماس نرم و ملایم ، استفاده از حس عمقی.
  • افزایش کنترل لکنت
  • کاهش ترسها و اجتنابها
  • کنترل مسخره شدن توسط دیگران

 

۴-۳) Developed  لکنت در مراحل پیشرفته (پیشرفته)
افرادی که دارای لکنت پیشرفته هستند معمولا نوجوانان و بزرگسالانی هستند که سالهاست لکنت می کنند.

ویژگیهای لکنت پیشرفته

  • قفل ، تکرار و کشیده گویی همراه با تنش و تقلا
  • رفتارهای اجتنابی
  • داشتن پیشگویی منفی نسبت به موقعیتهای گفتاری و واکنش شنوندگان

درمان لکنت پیشرفته
به علت الگوهای پیچیده لکنت پیشرفته که فاکتورهای رفتاری ، شناختی و عاطفی فرد را
درگیر می کند ، زمانی درمان موثری خواهیم داشت که همه این موارد در درمان در نظر گرفته
شود.
درمان شامل مراحل می باشد :

  1. جستجو در لکنت
  2. یادگیری و تعمیم گفتار روان
  3. افزایش رفتارهای نزدیک شونده
  4. تثبیت

جستجو در لکنت

  • فهم لکنت
  • نزدیک شدن به لکنت
  • تجزیه و تحلیل لکنت
  • کاهش ترس از واکنش شنوندگان
  • کاهش ترس از تجربه لکنت کردن

فهم لکنت

  • رفتارهای اصلی
  • رفتارهای ثانویه
  • عواطف ونگرش

نزدیک شدن به لکنت

  • نزدیک شدن به لکنت خود نه دور شدن از آن
  • آشنا شدن با رفتارهای اصلی و ثانویه لکنت خودش
  • در این مرحله با استفاده از ضبط صدا و آینه و همچنین رفتار پذیرای درمانگر فرد با لکنت
    خود آشنا می شود.

تجزیه و تحلیل لکنت
مهارت یافتن در تجزیه وتحلیل آنچه که فرد در موقع لکنت و یا اجتناب از آن انجام می دهد.
که این کار منجر به کاهش عواطف منفی نسبت به لکنت نیز می گردد. مرحله بعدی انتقال این
تغییرات به محیط بیرون می باشد.
کاهش ترس از واکنش دیگران

کاهش رفتارهای اجتنابی و خجالت از لکنت کردن از طرق زیر صورت می گیرد :

  • نزدیک شدن بیشتر به لکنت
  • صحبت در مورد لکنت به طور آزادانه
  • صحبت در مورد لکنت با دیگران

برای انجام این مراحل بایستی لیستی از موقعیتها ، از آسان به سخت توسط فرد دارای لکنت
تهیه شود و به ترتیب روی هرکدام از موارد در موقعیتهای آسان به سخت کار شود.

کاهش ترس از تجربه لکنت کردن
استفاده از روش فریز کردن لکنت و باقی ماندن در لحظات لکنت . به این صورت که فرد به صورت عمدی و با اشاره درمانگربه لکنت خود ادامه می دهد تا زمانیکه احساس راحتی به او دست بدهد و کلمه مورد نظر را بیان کند.
یادگیری و تعمیم گفتار روان
شامل این مراحل می باشد :

  • یادگیری گفتار روان
  • انتقال روانی کنترل شده به گفتار روان
  • جایگزین کردن لکنت با روانی کنترل شده در اتاق درمان
  • انتقال روانی کنترل شده به جاهایی که پیش بینی لکنت می شود

یادگیری گفتار روان
نمونه ای از روشهایی که برای ایجاد یک گفتار روان استفاده می شود عبارتند از :
سرعت قابل انعطاف ، شروع آسان ، تماس نرم وملایم ، استفاده از حس عمقی

تعمیم گفتار روان

  1.  انتقال روانی کنترل شده به گفتار روان
  2. استفاده از روشهای کنترل روانی در هجاهای اول کلمات و کلمات آغاز جملات
  3.  جایگزین کردن لکنت با روانی کنترل شده در اتاق درمان
  4.  استفاده از روشهای کنترل روانی به کلماتی که پیش بینی لکنت می شود.
  5.  انتقال روانی کنترل شده به جاهایی که پیش بینی لکنت می شود.

در محیط کلینیک ، خارج از کلینیک با درمانگر ، موقعیتهای روزانه ، با تلفن
افزایش رفتارهای نزدیک شونده به لکنت
راهکارهایی که به فرد کمک می کند که بر بقایای لکنت و ترس و اجتناب از کلمات و
موقعیتهای خاصی توفق یابد عبارتند از :

  • لکنت ارادی
  • استفاده از کلمات مورد هراس
  • قرار گرفتن در موقعیتهای مورد هراس

که انجام این کارها منجر به کاهش تنش و اجتناب و در نتیجه لکنت خواهد شد. البته در این
تمرینات روانی کنترل شده ، جانشین لکنت می گردد.
شعار این مرحله : اگر از چیزی می ترسید و از آن فرار می کنید ، همیشه از آن خواهید
ترسید. راه غلبه بر ترس مواجه شدن با آن است.

تثبیت
در مرحله تثبیت این اهداف دنبال می شوند :

  • درمانگر خود شدن
  • پایه گذاری اهداف بلند مدت روانی گفتاراست که شامل این موارد می شود :

روانی گفتار خود به خودی :گفتاری که فقط شامل ناروانی های طبیعی بوده و بدون تنش و
تقلا باشد. در این حالت کنترلی بر روی گفتار نیست و فرد فقط به آنچه که بیان می کند توجه
می کند.در واقع این گفتار گویندگان طبیعی است.
روانی کنترل شده : گفتار روانی که با کنترل حاصل می شود.
لکنت قابل قبول : گفتاری که در آن لکنتهای قابل توجه ولی خفیفی وجود دارد .در این
حالت فرد از کلمات و موقعیتها فرار نمی کند و با لکنت خود راحت است.
تعداد اندکی از افراد دارای لکنت ، به صورت پایداری در همه موقعیتهای گفتاری دارای روانی
خود به خودی هستند. با توجه به اینکه ممکن است درمان لکنت پیشرفته صد در صد نباشد،
بنابر این فرد با توجه به نیاز و اهداف ارتباطی خود می تواند یکی ازدو الگوی روانی کنترل
شده و یا لکنت قابل قبول را انتخاب کرده و به کار گیرد.

 

 
منبع :
Stuttering An Integrated Approach to Its Nature and Treatment. Barry Guitar

 

کارشناس ارشد گفتار درمانی - سجاد گنج خانلو - 09128774770

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

قالب وردپرس