روش هاي بهبود حافظه (methods of improving memory)
در ادامه به برخی از تکنیک هایی که می توانند در به یاد سپاری و بازیابی بهتر اطلاعات کمک کنند اشاره می کنیم:
- روش تقطيع و فراخناي حافظه
در مورد اکثر افراد گنجايش حافظه فعال نميتواند به بيش از 2±7 افزايش يابد. با وجود اين ميتوان اندازه قطعهها را افزايش داد و از اين راه بر تعداد مادهها در فراخناي حافظه افزود. به عنوان مثال براي يادآوري 12 رقم 92-318-1499-231 ميتواند آنها را در سه دسته چهارتايي دسته بندي کرد: 1892-4993-2311 و به راحتي 12 رقم را يادآوري کرد.
- روش تصوير سازي ذهني و رمز گرداني
هر وقت يک جفت واژه با يک تصوير ذهني به هم ربط داده شوند، يادآوري آنها ، آسانتر ميشود. هنگامي که ما دو واژه پروانه و کتاب را با يک تصوير ذهني به هم ربط ميدهيم، احتمالا يک پيوند معنادار بين آن دو برقرار ميکنيم. اين اصل عمده زيربناي بسياري از نظامهاي ياديار است. روش مکانها و روش واژه کليد از انواع نظامهاي معروف ياديار هستند.
- روش مکانها
اين روش به ويژه در مواردي موثر است که با رديف منطقي از مادههاي دلخواهي مانند واژههاي نامربوط به يکديگر سروکار داشته باشيد. گام نخست اين است که رديف منظمي از مکانهاي مختلف را به خاطر بسپاريد. مثلا مکانهايي که ضمن قدم زدن در خانه خود با آنها برخورد ميکنيد. پس از اين که توانستيد قدم زدن ذهني را راحت انجام دهيد، شروع ميکنيد به ساخت يک تصوير ذهني که در آن اولين واژه با اولين مکان ربط داده شده است و دومين واژه با دومين مکان و الي آخر.
- روش واژه کليد
در يادگيري واژگان زبان خارجي ميتوان از اين روش سود جست. براي مثال فرض کنيد ميخواهيد ياد بگيريد که واژه اسپانيايي Caballo به معني horse انگليسي (اسب) است. روش واژه کليد دو مرحله دارد:
1 – مرحله اول يافتن بخشي از واژه اسپانيايي است که با يک واژه انگليسي هم صدا است. از آنجا که Caballo به صورت Cab-eye-yo تلفظ ميشود، eye ميتواند به عنوان واژه کليد بکار رود.
2 – مرحله دوم ساختن يک تصوير ذهني است که واژه کليد را به معادل انگليسي واژه اصلي پيوند ميدهد. مثلا يک اسب که بر يک چشم (eye) بسيار بزرگ لگد ميزند. اين تصوير ذهني يک رابطه معنادار بين انگليسي و معادل اسپانيايي آن برقرار ميکند که براي به ياد آوردن آن ابتدا واژه eye و سپس تصوير ذهني ذخيره شده که رابط eye و horse است، را بازيابي ميکند.
- روش بسط معنايي در بهسازي حافظه
هرچه معناي مادهها بيشتر بسط بدهيم، آنها را بهتر به خاطر ميآوريم. به سخن ديگر هرچه پيوندهاي بيشتري بين مادهها ايجاد کنيم، بر تعداد راههاي بازيابي افزوده ميشود. اگر ميخواهيد چيزي را به ياد آوريد، معناي آن را بسط دهيد. براي بسط دادن به يک مطلب ميتوانيد سوالات متعددي براي خود مطرح کنيد و به آنها پاسخ دهيد.
- روش استفاده از بافت در بهسازي حافظه
از آنجا که بافت نشانه بازيافتي نيرومندي است ميتوان با بازآفريني بافتي که يادگيري در آن صورت گرفته، حافظه را بهبود بخشيد. مثلا اگر جلسات درسي شما هميشه در اتاق معيني تشکيل شود، شما در اين اتاق بهتر از هر جاي ديگري مطالب آن درس را به ياد خواهيد آورد، چون بافت آن اتاق بهترين نشانه بازيافتي براي مطالب درس شما محسوب ميشود.
با اين وجود اغلب اوقات وقتي ميخواهيم چيزي را به ياد بياوريم، نميتوانيم عملا به بافتي باز گرديم که يادگيري در آن صورت گرفته است. مثلا وقتي ميخواهيد نام يک همکلاسي دوره دبيرستان خود را به ياد بياوريد و نام او فورا به ذهن شما نميآيد، صرفا براي به خاطر آوردن آن روانه دبيرستان دوره تحصيل خود نميشويد. در چنين موقعيتهايي ميتوانيد بافت را بطور ذهني بازسازي کنيد.
- روش سازمان دهي در بهسازي حافظه
روش سازمان دهي به اين دليل بازيابي را بهبود ميبخشد که بر کارآيي پيگردي در حافظه ميافزايد و به نظر ميرسد که ما ميتوانيم اطلاعات بسيار زيادي را ياد اندوزي و بازيابي کنيم. به شرط اين که اين اطلاعات را سازمان داده باشيم. با مشخص کردن مطالبي از يک فصل درسي که بايد به خاطر سپرده شوند، با توجه به عناوين و سر فصلهاي بيان شده ، چارچوب کلي درس را ترسيم و سازمان دهي ميکنيم. اين کار هم از سوي معلم و هم از سوي خود فرد يادگيرنده قابل انجام است، اما زماني که توسط خود يادگيرنده انجام ميشود، تاثيرات قويتري خواهد داشت.
- روش تمرين بازيابي در بهسازي حافظه
در اين روش که به صورت تمرين بازيابي انجام ميشود، ميتوانيد درباره مطلب مورد يادگيري سوالاتي از خود مطرح کنيد. بعد ميتوانيد بخشهاي معيني را که در دور اول برايتان مشکل بود، مجددا بخوانيد تا بهتر درک کنيد.
- روش پس ختام
يکي از معروفترين فنون بهسازي حافظه روش پس ختام نام دارد. اين روش 6 مرحله مشخص دارد که حروف اول آن وقتي در کنار يکديگر قرار ميگيرند، نام اين روش پس ختام را ميسازند. اين مراحل عبارتند از:
1. پيش خواني
2. سوال کردن
3. خواندن
4. تفکر
5. از حفظ گفتن
6. مرور کردن
يادگيرنده در مرحله اول مطلب مورد نظر را پيش خواني ميکند تا يک برداشت کلي از موضوعات و قسمتهاي مهم آن داشته باشد. در مرحله دوم فرد درباره هر بخش سوالهايي را طرح ميکند و در مرحله سوم هر بخش را به قصد پاسخ دادن به سوالهايي که طرح کرده ميخواند. در مرحله چهارم به تفکر در مورد مطالب خوانده شده و روابط بين آنها ميپردازد و در انتهاي هر بخش از کل مطالب مورد نظر براي يادگيري اقدام به از حفظ گفتن ميکند و زماني که تمام بخشها را به ترتيب مطالعه کرد، مرحله 6 يا مرور کل مطالب را انجام ميدهد.