آپراکسی گفتار (Apraxia of Speech)

آپراکسی گفتار نوعی اختلال در گفتار است به گونه ای كه شخص توان صحیح و محكم صحبت كردن را ندارد كه این اختلال ناشی از ضعف یا ناتوانی ماهیچه های گفتاری نمی شود ( ماهیچه های صورت ، زبان و لب ها ) شدت این اختلال می تواند در محدوده ملایم تا شدید باشد .

آپراکسی گفتار که عموما با صدمه مغزی مرتبط است ودر این اختلال ممکن است صحبت کند و تقلایی را نتیجه دهد. آپراکسی  اختلال در توانایی انجام فعالیت های حرکتی به رغم کارکرد حرکتی بی نقص می باشد.

آپراکسی  ناتوانی از انچام فعالیت ارادی ، هدفدار ، که با فلج یا سایر آسیب های حسی یا حرکتی قابل توضیح نباشد. در آپراکسی ساختاری ، بیمار قادر به کشیدن اشکال دو یا سه بعدی نمی باشد.

در آپراکسی فرد می داند که چه می خواهد بگوید ولی زمانی که میخواهد آن را به صورت ارادی بیان کند نمی تواند درحالیکه گاهی به صورت غیرارادی آن را می گوید.

 

– انواع و دلایل آپراکسی گفتار چیست ؟

دو نوع اصلی آپراکسی گفتار عبارتند از:

1. آپراکسی گفتار اکتسابی: می تواند در هر سنی ایجاد شود كه حتی در افراد بالغ هم می تواند بروز كند . این نوع apraxia به دلیل ضربه به یكی از قسمتهای مربوط به صحبت كردن یا فقدان و معیوبی توان تكلم مغز می باشد . Apraxia of Speech اكتسابی هم می تواند به صورت نارسایی عضوی كه نتیجه ضعف ماهیچه ها است ، باشد كه بدلیل اختلال در سیستم عصبی ایجاد می شود.
2. آپراکسی گفتار رشدی (Developmental Apraxia of Speech): در كودكان و از زمان تولد بوجود می آید و این نوع آپراکسی در پسرها بیشتر از دختر ها رخ می دهد و با نام های گوناگونی شناخته می شود مثل آپراکسی لفظی رشدی، كنش پریشی لقطی رشدی، آپراکسی شمرده شمرده و آپراکسی گفتار دوران كودكی . DAS  با آنچه بعنوان تاخیر رشدی در گفتار شناخته می شود فرق می كند بگونه ای كه كودك یك روش نوعی از گفتار پیشرفته را دنبال می كند اما بسیار كند تر از حالت نرمال. دلیل یا دلایل DAS هنوز شناخته نشده اند . برخی از دانشمندان بر این باورند كه DAS اختلالی است مربوط به پیشرفت كلی زبان كودك . دیگران معتقدند كه دلیل آن ناشی از یك اختلال عصبی است كه  بر روی توان  مغز برای ارسال پیام های مناسب  برای حركت ماهیچه های مربوط به گفتار اثر می گذارد . در هر حال تصویر مغز یا دیگر مطالعاتی هیچ نوع آسیبی مشخص یا تفاوتی را در ساختار مغز این نوع كودكان نشان نمی دهد . كودكانی كه مبتلا به DAS می باشند اعضایی از خانواده شان هستند كه یك زمینه اختلال ارتباطی یا توانایی آموزش دارند . این مشاهده و یافته های اخیر نشان می دهند كه عوامل ژنتیكی نقش زیادی در این اختلال بازی می كنند.
   

 

آپراکسی اکتسابی

آپراکسی در نتیچه واقعه ای است که علت آن آسیب مغزی است، که می تواند در نتیجه سکته مغزی، ضربه وغزی، تومور مغزی، توکسین ها و یا عفونت ها باشد.که می تواند بسیار شدید باشد که فرد در اغاز کردن گفتار ناتوان است یا بسیار خفیف باشد که فرد در تلفظ کلمه های چند سیلابی با مشک روبرو است .اینکه فرد به کدام یک از آپراکسی شدید یا خفیف مبتلا شود  به شدت آسیب دیدگی بستگی دارد. درمان ممکن است با گفتان صداهای انفرادی و متضاد در آنها شروع شود. نواختن در ریتم گفتار به بعضی از افراد کمک می کند تا گفتارشان واضح تر شود. از تمرین تیکه های متضاد در ریتم گفتار طبیعی برای افزایش درک استفاده می شود. افرادی که آپراکسی خفیف دارند یاد می گیرند که از راهبرد هایی برای تولید کلمات بلندتر استفاده کنند که قبلاً برای تولید آن مشکل داشتند.

• علائم این بیماری چیست ؟

 افرادی كه مبتلا با این دو نوع آپراکسی می باشند ممكن است یك تعداد خصوصیات یا علائمی از گفتار داشته باشند . یكی از قابل نوشتن ترین علائم مشكل در گذاشتن صداها و هجاها كنار هم در حالت صحیح فرم یك كلمه است . كلمات بزرگتر و پیچیده تر معمولا سخت تر از كلمات كوتاه و ساده تر هستند . همچنین این افراد هنگام صحبت كردن اشتباهات متناقضی مرتكب می شوند . بطور مثال ممكن است این افراد یك كلمه سخت را درست بیان كنند اما در تكرار آن دچار مشكل می شوند یا ممكن است یك روز با گفتن یك صدای بخصوص مشكلی نداشته باشند اما در روز دیگر با همین صدا مشكل داشته باشند.

افرادی كه آپراکسی دارند اغلب چندین بار یك كلمه یا صدا را تكرار می كنند تا بتوانند آنرا درست بیان كنند . خصوصیت معمول دیگری از آپراکسی گفتار ، استفاده نادرست از علم عروض است كه تغییر دادن ریتم ، تأكیدها و انعطاف های گفتار است كه برای روشن كردن معنی و مفهوم از آن استفاده می شود.

كودكانی كه آپراکسی گفتار دارند معمولا فهمیدن و درك زبان برایشان راحت تر از آن است كه از زبان استفاده كنند تا خودشان مطلبی را بیان كنند.

برخی از كودكان با این اختلال ممكن است مشكلات دیگری داشته باشند كه ممكن است شامل مشكلات دیگری در گفتار مثل نارسا گویی عضوی یا مشكلات زبانی مثل ضعف در لغت، گرامر نادرست و یا مشكل در سازماندهی واضح اطلاعات بیان شده یا مشكلات مربوط به خواندن نوشتن، هجی كردن یا ریاضی یا مشكلات هماهنگی و یا مشكلات جویدن و بلعیدن باشد.

شدت آپراکسی گفتار در هر دو نوع آن از شخصی به شخص دیگر متفاوت است. ممكن است به قدری ملایم باشد كه تنها در برخی از صداها و یا موقعیت ها و یا كلمات پیچیده ظاهر شود. در موارد شدید شخص ممكن است توانایی ارتباط موثر با كلام را نداشته باشد و لازم باشد تا از روش دیگری برای ارتباط استفاده كند.

• چگونه تشخیص داده می شود؟

متخصصینی كه به عنوان گفتار درمان شناخته می شوند نقش مهم كلیدی را در تشخیص و درمان این بیماری ایفا می كنند. عامل و یا تست خاصی كه بتواند برای تشخیص آپراکسی گفتار استفاده شود وجود ندارد. بعلاوه متخصصین گفتار درمانی در اینكه علائم مخصوص آپراکسی رشدی گفتار چیست توافق نظر ندارند. شخصی كه كار تشخیص را انجام می دهد عموما بدنبال برخی یا بسیاری یا گروهی از علائمی كه در بالا گفته شد می گردد. استفاده از عواملی مثل ضعف ماهیچه ها یا مشكلات درك زبان نیز می تواند به تشخیص كمك كند.

برای تشخیص آپراکسی رشدی گفتار والدین و متخصصین ممكن است نیاز به یك دوره زمانی مناسب از گفتار كودك داشته باشند. در یك تست رسمی برای هر دو نوع آپراکسی گفتار، گفتار درمانگر ممكن است از بیمار بخواهد یك كاری مانند این انجام دهد، مثلا یك كلمه مشخصی را چندین بار تكرار كند یا یك لیست از كلمات كه بتدریج طولانی می شوند را بگوید.

برای آپراکسی گفتار اكتسابی یك گفتار درمان ممكن است توانایی صحبت كردن، خواندن، نوشتن و ساختن حركات غیر گفتاری فرد را آزمون كند. تست های عكس مغز مانند MRI ممكن است برای تشخیص دادن آپراکسی اكتسابی گفتار از دیگر اختلالات گفتاری در افرادی كه دچار ضربه مغزی شده اند شود.

• چگونه درمان می شود؟

در برخی موارد افراد مبتلا به آپراکسی اكتسابی گفتار برخی یا تمام توانایی گفتاری خود را خودشان بهبود می بخشند كه این نوع درمان بهبودی خود به خودی نامیده می شود. كودكان مبتلا به آپراکسی رشدی گفتار نمی توانند مشكلات را خودشان به تنهایی بیابند. گفتار درمانی اغلب برای این كودكان و افرادی كه مبتلا به آپراکسی اکتسابی گفتار هستند و نمی توانند تمامی بیماری خود را بهبود بخشند مفید است.

آسیب شناسان گفتار و زبان از شیوه های گوناگونی برای درمان آپراکسی گفتار استفاده می كنند و یك درمان بسیار مؤثر هنوز ثابت نشده است و این درمان هم بصورت فردی مورد استفاده است و هم برای درمان دیگر مشكلات گفتاری كه همراه با آپراکسی گفتار ایجاد می شود طراحی شده است. هر كسی یك نوع واكنش نسبت به درمان نشان می دهد و برخی افراد پیشرفت بیشتری نسبت به دیگران دارند. افراد مبتلا به آپراکسی گفتار معمولا نیاز به دردمانهای فشرده و مكرر یكی پس از دیگری دارند. حمایت و تشویق افراد خانواده و دوستان نیز بسیار مهم است.

در موارد شدید افراد مبتلا به آپراکسی گفتار ممكن است نیاز به استفاده از روشهای دیگر برای بیان داشته باشند، كه این ممكن است شامل زبان اشاره رسمی یا یك دفترچه یادداشت مخصوص زبان همراه با تصویر یا لغات نوشته شده باشد تا فرد بتواند آنرا به افراد دیگر نشان دهد یا ممكن است یك وسیله ارتباطی الكترونیكی مثل كامپیوتر قابل حمل (لب تاب) باشد، بطوریكه هم بنویسد و هم صحبت كند.

• چه تحقیقاتی تا به حال صورت گرفته است ؟

محققین بدنبال یافتن عوامل آپراکسی رشدی گفتار هستند كه شامل امكان نقش ناهنجاری در مغز یا دیگر بخشهای سیستم عصبی است. آنها در مورد عوامل ژنتیكی هم كه در  DAS نقش دارند مطالعه می كنند. دیگر تحقیقات در مورد DAS  مربوط به شناسایی بیشتر و شناخت تكنیكهای جدید تشخیص این بیماری از دیگر اختلالات گفتاری است. تحقیق در مورد آپراکسی اکتسابی گفتار شامل مطالعات برای اشاره دقیق به نواحی خاص مغز كه مربوط به این اختلال می شوند است. بعلاوه محققین نیز در حال مطالعه اثر روشهای معالجات گوناگون برای آپراکسی گفتار هستند.