علائم و رویکردهای درمانی دیسفاژی
تعریف دیسفاژی
اغلب نتیجه ای ازانواع اختلالات نورولوژیك ی است كه میتواند در هر یك از مراحل بلع طبیعی ایجاد گردد.
علائم دیسفاژی:
- ناتوانی در بلعیدن موادغذایی و حتی بزاق دهان خودشان (شایعترین علامت)
- سرفه كردن در هنگام خوردن و نوشیدن یا بلافاصله بعد از آن
- ضعیف شدن صدا ی فرد در حین خوردن یا اندكی پس ازآن وجود صدایی وزوز مانند در مسیر تنفسی در حین دم و بازدم
- ابتلا ی بیمار به عفونت سیستم تنفسی (پنومنی) به دلیل آسپیراسیون مكرر
- ورود مواد غذایی به مسیر هوایی (آسپیراسیون)
- كاهش وزن و ایجاد علائم سوء تغذیه به علت كم خوریها ی بیش از حد
- بالا رفتن در جه حرارت بدن از 1ـ30 دقیقه پس از غذا خوردن
بطور كلی علائم اختلال بلع در بیمار ان مبتلا به سكته های مغزی از نوع آمبولیك و بیماران سرطانی پیشرونده است و با گذشت زمان با عث بروز ناتوانی بیشتری خواهد شد بیماران مبتلا به این اختلال از به هم خوردن روند طبیعی زندگی شان و ایجاد ناراحتی در تغذیه دچار نابسامانیهای جسمی و روحی می شوند
درمان
ازآنجائیكه دیسفاژی تقریبا تمامی ابعاد سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار می دهد بنا براین تیم درمانی شامل پزشك عمومی، متخصصENT آسیب شناس گفتار و زبان، متخصص گوارش، متخصص مغز و اعصاب، رادیولوژیست، متخصص تغذیه، روانپزشك، متخصص ریه و سیستم تنفس، دندانپزشك و جراح عمومی است.
درمان اولیه اختلالات بلع و تغذیه ای، بررسی علل اختلال می باشد . بسته به علت ممكن است درمان دارویی یا جراحی باشد. همراه با درمان دارویی یا جراحی، رویكردها و مشاورات آسیب شناس گفتار و زبان هم می تواند در درمان دیسفاژی موثر واقع گردد.
رویكردهای درمانی:
بسته به نوع اختلال عملكرد ی شامل :
- تغییر اترژی غذایی: به عواملی چون حجم ماده غذایی، شیوه تغذیه، و … بستگی دارد.
- تكنیك های جبرانی بلع شامل: تغییر وضعیت بیمار ، روشهای پیشرفت آگاهی حسی بیمار، تغییر اندازه لقمه غذا و سرعت ارائه آن به بیمار، تغییر چگالی و سفتی ماده غذایی، استفاده از پروتز های داخل دهانی
- درمان بلع به صورت غیرمستقیم: این شیوه به بیمار تمریناتی راجهت تقویت ماهیچه ها ی آسیب دیده یا ضعیف شده آموزش می دهد.
- درمان بلع به صورت مستقیم: این شیوه تمریناتی را برای عملكرد صحیح حین بلع به بیمار آموزش می دهد.
بهترین تكنیك در درمان دیسفاژی حذف آسپیراسیون تا حد امكان و جلوگیری از باقی ماندن غذا در مسیر دهان و حلق می باشد.
روشهای درمان مستقیم وغیرمستقیم دیسفاژی:
روش تلفیقی حسی- حركتی: مجموعه تكنیكهایی كه در این بخش ارائه می شوند، در واقع بر ای سرعت بخشیدن به شروع مرحله حلقی بلع ، طراحی شده اند و باعث می شوند قبل از اینكه بیمار برای شروع این مرحله تلاش كند ورودیهای حسی افزایش یافته و مرحله حلقی بلع آغاز گردد. این تكنیكها عبارتند از:
- تكنیك های تماس و لمس مهاری
تماس یا فشار ثابت: لمس حركتی بصورت ثابت می باشد.
Slow strocking : لمس حركتی بصورت ریتمیك می باشد.
- تكنیكهای تسهیل جلدی:
Tapping : ضربه بوسیله سرانگشتان روی عضله یا تاندون به تعداد 3 – 5 بار
Stretch pressure : فشار بر روی عضله به همراه كشش
- رفلکس تهوع (gag):
- hypoactive reflex :
- ا ستفاده از touch pressure بر روی قوس کامی – حلقی و کامی- زبان
- اعمال فشار بر روی قسمت خلفی زبان
- Stroking (لمس حرکتی ریتمیک) سبک و متناوب بر روی نرمکام و قوس کامی – زبانی و کامی – حلقی
- کشش دیواره خارجی این قوسها بوسیله آبسلانگ
- hyperactive gag reflex : استفاده از روش tongue walking :ابتدا قاشق، انگشت یا آبسلانگ را با یک فشار ثابت در خط میانی زبان ،نزدیک به نوک زبان گذاشته وبه تدریج آن را به قسمتهای عقب زبان حرکت می دهیم. فشار ثابت روی گونه، گیجگاه و اطراف دهان و سپس فشار ثابت رویق سمت خلفی زبان
- استفاده از فشار ممتد بر روی قوس های کامی -حلقی و کامی- زبانی
منابع:
- ارزیابی ودرمان اختلالات صوت وبلع،محمدزاده،مهر 79
- بلع واختلالات آن. آ.ل.پرلمن،ک.شولز-دلریو. فاطمه درخشنده،علی باریک لو،زهرا یزدانی،1387