علل اختلالات بلع عمدا عصب شناختی هستند ولی می توانند ناشی از علل دیگری نیز باشند که درادامه به توضیح هر کدام می پردازیم
– علل عصب شناختی:
- سکته (Stroke): رایجترین علت دیسفاژی می باشد و علائم آن شامل موارد زیر است :
- دیسفونی
- آسپیراسیون
- اختلال در کنترل ترشحها یا غذا که معمولا این علامت خودبخودی بهبود می یابد
- رفلکس گگ یا تهوع (Gag) ناهنجار که این رفلکس همبستگی کمی با بلع طبیعی دارد
- کاهش هوشیاری که باعث پیچیده تر شدن درمان بلع می شود
- تروما یا ضربه (Trauma): علائم ترما نیز مانند سکته می باشد
- پارکینسون (Parkinson): علائم پارکینسون شامل موارد زیر است:
- نقص تمام مراحل بلعی شامل دهانی ، حلقی و مروی
- آسپیراسیون خاموش (Silent Aspiration) و پنومونی (عفونت ریه) که علت رایج مرگ در بیماران پارکینسون است
- انتقال حلقی اسیب دیده و دیچه ی فوقانی مری نمی تواند به طور مناسبی شل شود
- باز شدن نا مناسب دریچه ی تحتانی مری (Lower Esophageal Sphincter) و در نتیجه ایجاد ریفلاکس
- هانتینگتون (Huntington): اختلال بلع یکی از رایجترین علائم در این بیمای می باشد که نیازمند درمان های جبرانی است
- بیماری ویلسون (Wilson’s Disease): علائم آن شامل دیزارتری و دشواری بلع در مراحل دهانی – حلقی و مروی
- دمانس (Dementia): علت عمده ی آن آلزایمر است که منجر به نواقص حسی و حرکتی می شود و علاوه بر این مشکلات شناختی تغذیه ی مستقل را با مشکل مواجه می کنند
- سندرم گیلن باره (Guillain Barre Syndrome): این سندرم با تحلیل میلین اعصاب محیطی منجر به اختلال بلع می شود که اغلب به صورت خود به خودی بهبود می یابد در صورت ادامه دیسفاژی از تهویه ی مکانیکی یا گاستروستومی استفاده می کنند
- مالتیپل اسکلروزیس (Multiple Sclerosis): اغلب منجر به نقایص حرکتی و گاهی نقایص حسی بلع می شود
- میاستینی گراویس (Myasthenia Gravis): رایجترین بیماری اتصال عصب به عضله است نوعی بیماری خود ایمنی محسوب می شود. علائم آن شامل خستگی و ضعف عضلانی است که منجر به دیسفاژی ، دیزارتری ، جویدن ضعیف، و بازگشت غذا به بینی می شود
– علل عفونی:
- مننژیت (Meningitis)
- بوتولیسم (Butolism)
- آنسفالیت ویروسی (هاری)
– میو پاتی ها:
- تحلیل عضلانی دوشن (Duchenne Muscular Dystrophy): رایجترین نوع تحلیل عضلانی در کودکی است که در سن 2 تا 6 سالگی آغاز می شود. تا سن 12 سالگی تمام این بیماران اختلال بلع شدید نشان می دهند و تا سن 18 سالگی دوره هایی از پنومونی را تجربه می کنند
- درماتو میوزیت (Dermatomyositis): این بیماری معمولا با جوش همراه است و اغلب منجر به ضعف عضلانی می شود و اختلال بلع حداقل در یک سوم این بیماران دیده می شود که علائم آن شامل خشکی دهان، اتقال حلقی با تاخیر و آسپیراسیون می باشد
- پلی میوزیت (Polymyositis): همانند درماتومیوزیت با این تفاوت که در این بیماری جوش وجود ندارد
– داروها و سایر درمانها:
- داروهای آرامبخش منجر به کاهش هوشیاری و در نتیجه می توانند منجر به مشکل در غذا خوردن شوند
- بوتاکس و آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزید انتقال عصبی عضلانی به خطر می اندازند و می توانند منجر به ضعف و خستگی عضلانی شوند
- عوامل کاهش دهنده ی لیپید می توانند منجر به میو پاتی شوند
- کلونازپام، کلوزاپین، آنتی کولیناسترازها منجر به افزایش بزاق می شوند
- پرتو درمانی (Radiotherapy) منجر به خشکی دهان، التهاب مخاط، کاهش یا فقدان حس چشایی، غلیظ شدن بزاق و در موارد مزمن می تواند منجر به آتروفی شود
- شیمی درمانی (Chemioterapia) منجر به ضعف، حالت تهوع، کاهش پردازش حسی، اتهاب و سفت شدن مخاط می شود
- جراحی ها و خصوصا جراحی های قلبی می توانند با آسیب اعصاب منجر به دیسفاژی شوند
– سایر علل:
- تومورها می توانند به طرق مختلفی بر بلع تاثیر بگذارند مثل ایجاد مانع مکانیکی در مسیر بلع، کاهش انعطاف بافت نرم ، در دست رفتن حس به دلیل آسیب عصبی، درد و جراحی های انجام شده به منظور برداشتن آنها
- اختلالات ساختاری مثل سندرم ارنولد شیاری (Arnold Chiari)
- سالمندی : 70 تا 80 درصد افراد سالخورده حتی آنهایی که مشکلات نورولوژیک ندارند ، دچار بد عملکردی بلع هستند
منبع :
Perlman A, Schulze-Delrieu K. Deglutation and its disorders
Mandelson, N. New concepts in dysphagea management