مروری بر درمان لكنت

 

1) مقدمه

مطالب این بخش شامل دو بخش اصلي مي باشد. در بخش اول اهداف كلي درمان لكنت معرفي

شده و در بخش دوم به درمان لكنت ، از ديدگاه گيتار پرداخته مي شود. در اين بخش ابتدا

لكنت به چهار مرحله رشدي تقسيم شده و پس از آن نكات درماني لازم براي هر مرحله ذكر

مي گردد.

 

2) اهداف درماني لكنت

در اين بخش افراد موثر در طرح ريزي درمان ، اهداف درماني به طور كلي و حيطه هاي

مهمي كه در درمان بايد مد نظر گرفت ، بيان مي شوند.

1-2 ) تعيين اهداف درماني

درمانگر ، مراجع و خانواده كساني هستند كه اهداف درماني را مشخص مي كنند.

اهداف درماني بر اساس عقايد درمانگرو سطح رشد لكنت مراجع و انتظاراتي كه خانواده

دارند ، متفاوت مي باشد.

سوالي كه درمانگر بايد از خود بپرسد اين است كه در حال حاضر مراجع من به چه چيزي

نياز دارد و چرا ؟

” البته درست است كه مراجع در تعيين اهداف و شيوه درمان دخالت داده مي شود و درمانگر

بايد انعطاف پذيري لازم در روند درمان را داشته باشد ولي اهداف بر اساس نياز مراجع تعيين

مي شوند و درمانگر بايستي مراجع را نسبت به اولويتهاي درماني و شيوه مناسب متقاعد كند.”

2-2) اهداف درمان لكنت

اهداف درماني لكنت به طور كلي عبارتند از :

• كاهش وقوع لكنت
• كاهش غير طبيعي بودن لكنت
• كاهش عواطف منفي درمورد لكنت و صحبت كردن
• كاهش نگرش منفي درمورد لكنت و صحبت كردن
• كاهش اجتناب
• افزايش توانايي هاي كلي ارتباطي
• ايجاد محيطي كه رواني گفتار را تسهيل كند

3-2) حيطه هاي درمان لكنت

دردرمان لكنت به اين سه جنبه بايد توجه داشت :

• Behavioral رفتاري
• Cognitive شناختي
• Affective عاطفي

3 ) درمان بر اساس مراحل رشد لكنت
بر اساس نظر گيتار لكنت به چهار مرحله تقسيم مي شود كه ويژگي ها و اولويتهاي درماني
مختص به خود را دارا مي باشد. اين چهار مرحله عبارتند از :

• Borderline لكنت مرزي
• Begining  لكنت در مراحل ابتدايي (اوليه)
• Intermediate  لكنت در مراحل متوسط (متوسط)
• Developed  لكنت در مراحل پيشرفته (پيشرفته)

 

Borderline (1-3 لكنت مرزي
لكنت مرزي داراي اين ويژگيها مي باشد :

• نارواني هاي طبيعي فراوان به خصوص تكرار بخشي از كلمه و تكرار كلمات تك سيلابي.
• تكرار زياد صداها.
• افراد داراي لكنت مرزي معمولا به خاطر نارواني دچار خجالت نمي شوند.
• اگر واكنش به لكنت ديده شود لكنت انتقالي محسوب مي شوند.
• لكنت نسبتا تازه شروع شده است ( كمتر از يك سال )

علت لكنت:
علت لكنت مرزي اثرات متقابل زمينه ساختاري و استرسهاي ناشي از خواسته هاي رشدي و
محيطي ذكر شده است.
درمان لكنت مرزي:
هدف از درمان لكنت مرزي به دست آوردن رواني كامل گفتار از طريق مداخله درماني
زودهنگام و موثر مي باشد و شامل كاهش استرس محيطي و افزايش رواني گفتار مي باشد.
1- كاهش استرس
كاهش استرس محيطي از دو طريق صورت مي گيرد:

1. تغيير در تعامل گفتگويي والدين و كودك
2. تغيير در كارهاي روتين

تغيير در تعامل گفتگويي والدين و كودك
مواردي كه نياز به تغيير دارند عبارتند از:

• سرعت بالاي گفتار
• فقدان مكثها بين گويندگان
• قطع كردن گفتگو
• استفاده از سوالات با انتهاي باز
• توصيه هايي كه بسيار انتقادي و يا اصلاحي هستند.
• گوش دادن ناكافي و بي ثبات به آنچه كودك بيان مي كند.
• استفاده از لغاتي بالاتر از سطح كودك
• استفاده از سطوح بالاتر نحوي

مراحل انجام كار براي اصلاح رفتارهاي ارتباطي به اين صورت است كه درمانگر يك يا دو

رفتار ارتباطي نادرست خانواده را براي اصلاح انتخاب مي كند و به اين ترتيب روش كار را

به خانواده آموزش مي دهد :

• درمانگر انجام مي دهد ( 5 تا 10 دقيقه )
• خانواده مشاهده مي كند
• خانواده مشاركت مي كند
• ارائه فيدبك مثبت و يا اصلاحي به خانواده (به نسبت 5 به 1)
• بعد از يك يا دو هفته ملاقات مجدد براي ارزيابي و ادامه كار كه ممكن است خانواده موفقيت زياد داشته باشند كه به ادامه كار تشويق مي شوند و ممكن است موفقيت كمي داشته باشند كه نياز به بررسي بيشتر وجود دارد.اختصاص زماني به كودك

تغيير در كارهاي روتين

• اختصاص زماني به كودك
• بهتر است صبح ها و به مدت 10 تا 15 دقيقه باشد. صبح ها به اين دليل كه احتمال تعميم حالات رواني گفتار به كل روز بيشتر مي باشد.
• ارتباط با كودك بدون مزاحمت عوامل ديگر صورت گيرد.
• در اين زمان بايستي به حرفها و كارهايي كه كودك مي كند توجه كرد.
• و عواطف كودك را به وي منعكس نمود
• همچنين الگوهاي ارتباطي و گفتگويي با كودك را اصلاح كرد.

2- افزايش رواني گفتار كودك
در اين مرحله درمان را مي توان به دو صورت هدايت كرد:
مداخله درماني غير مستقيم
درمان غير مستقيم در لكنت مرزي اغلب در طي 5 يا 6 جلسه در طي 1 يا 2 ماه موثر است.
مداخله درماني مستقيم
اگر بعد از 6 هفته كار غير مستقيم موثر نبود و يا افزايش لكنت ديده شد درمان مستقيم ،
شروع مي شود.
درمان مستقيم براي لكنت مرزي خفيف

• برنامه ليدكامب ( البته با تاكيد بر تشويق رواني گفتار )

درمان مستقيم براي لكنت مرزي شديدتر

• از آموزش تبديل لكنت سخت به آسان استفاده مي گردد.

عواطف و نگرش
درمان بر روي عواطف و نگرش خانواده و افرادي كه در تعامل بيشتري با كودك هستند
متمركز مي شود.

در درمان به طور مستقيم بر روي عواطف و نگرش كودك كار نمي شود ، به غير از مواردي
كه بدتر شدن پريوديك و يا باقي ماندن لكنت وجود داشته باشد .
تثبيت
بيشتر بچه ها به رواني پايداري بدون نياز به درمانهاي بيشتري مي رسند .اما تماس با والدين
حتي بعد از توقف درمان رسمي به خاطر پيش گيري از بازگشت به الگوهاي تعاملي قديمي و
پر استرس، بايستي ادامه پيدا كند (از طريق تلفن و ايميل). همچنين به خانواده ها بايد
گوشزد كرد كه احتمال برگشت مشكل وجود خواهد داشت و بايد با درمانگر در تماس باشند.
عوامل موثر بر روي تثبيت موثر:

• كمك به خانواده براي داشتن ديد روشن تري نسبت به لكنت با اضطراب ، احساس گناه و يا ترس كمتر.
• ايجاد حس اعتماد به خود ( افراد خانواده ) درمهارتهاي حل مشكل كه قبلا ياد گرفته اند براي زماني كه نارواني كودك افزايش مي يابد.

روشهاي ديگر درماني
روشهاي ديگري نيز در درمان لكنت مرزي وجود دارند كه به طور كلي به اين موارد مي
پردازند :

• آموزش استفاده از گفتار نرم و آهسته
• نوبت گيري در گفتگو
• ارزيابي سطح زباني كه كودك در آن روان است و سپس بر اساس يك سلسله مراتب، شامل افزايش طول و پيچيدگي زباني ، كودك گفتار روانش را حفظ كند

 

2-3) Begining لكنت در مراحل ابتدايي (اوليه)
ويژگي هاي لكنت اوليه
لكنت اوليه معمولا بين 3 تا 6 سالگي و در بعضي بچه ها 7 تا 8 سالگي اتفاق مي افتد.
رفتارهاي اصلي لكنت:

• تكرارهاي بخشي از كلمه كه با سرعت و معمولا با ريتم نامنظم توليد مي شوند.
• مقداري كشيده گويي هم وجود دارد.
• در تكرارها و كشيده گويي ها تنش زيادي ديده مي شود.
• قفل هم ممكن است ديده شود ولي نه به عنوان رفتار اصلي بارز.

رفتارهاي ثانويه لكنت :
رفتارهاي اجتنابي مثل : به هم زدن چشمها ، تكان دادن سر ، افزايش فركانس صدا ، شروع جملات با صداهايي مثل ( آه )
عواطف و نگرش :

• كودكان با لكنت اوليه احساس درماندگي به خاطر مشكل گفتاري دارند ولي هنوز به ترس از لكنت و يا خجالت از گفتارشان تبديل نشده است.
• در موارد كمي اگر شدت لكنت زياد باشد ، ممكن است دهانشان را با دست بپوشانند و يا به صورت لحظه اي از صحبت كردن اجتناب كنند.

علت لكنت اوليه
تعامل اين عوامل باعث ايجاد لكنت مي گردد :

• مشكل حسي – حركتي پايه
• تاثير سرشتي يا همان ژنتيك
• تاثيرات رشدي و محيطي

درمان لكنت اوليه
درمان رفتار لكنت

• تشويق رواني گفتار كودك و تعميم رواني گفتار به موقعيتهايي كه در آن لكنت اتفاق مي افتد.
• برنامه ليدكامب برنامه مناسبي براي لكنت در مراحل ابتدايي و در سن پيش دبستاني مي باشد.

عواطف و نگرش
لزومي به كار مستقيم بر روي عواطف و نگرش در درمان نيست.
تثبيت
اگر خانواده بدون طي مرحله تثبيت و بعد از روان شدن گفتار كودك ارتباط با درمانگر را قطع كنند ، به احتمال زياد لكنت برگشت مي كند.
به طور كلي به نظر مي رسد در اين مرحله بهتر است تلفيقي از برنامه هاي تشويق رواني گفتار و مشاوره به والدين و شركت فعال آنها در درمان صورت گيرد.
3-3) Intermediate لكنت در مراحل متوسط (متوسط)

ويژگي هاي لكنت متوسط
وقوع لكنت ، بين 6 تا 13 سالگي است.
رفتارهاي اصلي لكنت :

• تكرار بخشي از كلمه و كلمات تك هجايي
• كشيده گويي با تنش قفل با تنس و همراه تنش و تقلا كه بيشترين علامت لكنت مي باشد.

رفتارهاي ثانويه لكنت :
رفتارهاي اجتنابي شامل حركات بدني يا صداسازيهاي مختصر ( آه ) و انواع ديگر از رفتارهاي اجتنابي مي باشد.
عواطف و نگرش :
در افراد با لكنت متوسط ، احساس درماندگي و خجالت بيشتري نسبت به لكنت اوليه وجود
دارد همچنين پيشگويي واضحي بر روي صداها ، كلمات و موقعيتهاي خاص وجود دارد. البته
ترس اصلي در لحظات لكنت وجود دارد.
درمان لكنت متوسط
در درمان لكنت متوسط بايد به اين موارد توجه داشت :

• در نظر گرفتن سن و ميزان بلوغ فرد براي انتخاب روش درماني
• استفاده تركيبي از روشهاي اصلاح لكنت و روشهاي شكل دهي رواني گفتار
• كاهش تاثيرات منفي رشدي و محيطي بر روي لكنت كودك
• برعكس درمان لكنت در مراحل اوليه تمركز درماني در ابتدا بر روي خود لكنت و سپس بر روي شكل دهي گفتار روان مي باشد.
  كار بر روي احساسات و رفتار هاي فرد نسبت به لكنت
• درمان بايد جالب باشد.
• درمانگر كارهايي كه از كودك مي خواهد را اول خودش انجام دهد.

درمان لكنت متوسط شامل اين مراحل مي باشد :

• جستجو در لكنت جهت كاهش عواطف منفي وابسته به آن
• افزايش رواني گفتار با متدهايي نظير : سرعت انعطاف پذير ، آغاز آسان ، تماس نرم و ملايم ، استفاده از حس عمقي.
• افزايش كنترل لكنت
• كاهش ترسها و اجتنابها
• كنترل مسخره شدن توسط ديگران

 

4-3) Developed  لكنت در مراحل پيشرفته (پيشرفته)
افرادي كه داراي لكنت پيشرفته هستند معمولا نوجوانان و بزرگسالاني هستند كه سالهاست لكنت مي كنند.

ويژگيهاي لكنت پيشرفته

• قفل ، تكرار و كشيده گويي همراه با تنش و تقلا
• رفتارهاي اجتنابي
• داشتن پيشگويي منفي نسبت به موقعيتهاي گفتاري و واكنش شنوندگان

درمان لكنت پيشرفته
به علت الگوهاي پيچيده لكنت پيشرفته كه فاكتورهاي رفتاري ، شناختي و عاطفي فرد را
درگير مي كند ، زماني درمان موثري خواهيم داشت كه همه اين موارد در درمان در نظر گرفته
شود.
درمان شامل مراحل مي باشد :

1. جستجو در لكنت
2. يادگيري و تعميم گفتار روان
3. افزايش رفتارهاي نزديك شونده
4. تثبيت

جستجو در لكنت

• فهم لكنت
• نزديك شدن به لكنت
• تجزيه و تحليل لكنت
• كاهش ترس از واكنش شنوندگان
• كاهش ترس از تجربه لكنت كردن

فهم لكنت

• رفتارهاي اصلي
• رفتارهاي ثانويه
• عواطف ونگرش

نزديك شدن به لكنت

• نزديك شدن به لكنت خود نه دور شدن از آن
• آشنا شدن با رفتارهاي اصلي و ثانويه لكنت خودش
• در اين مرحله با استفاده از ضبط صدا و آينه و همچنين رفتار پذيراي درمانگر فرد با لكنت
  خود آشنا مي شود.

تجزيه و تحليل لكنت
مهارت يافتن در تجزيه وتحليل آنچه كه فرد در موقع لكنت و يا اجتناب از آن انجام مي دهد.
كه اين كار منجر به كاهش عواطف منفي نسبت به لكنت نيز مي گردد. مرحله بعدي انتقال اين
تغييرات به محيط بيرون مي باشد.
كاهش ترس از واكنش ديگران

كاهش رفتارهاي اجتنابي و خجالت از لكنت كردن از طرق زير صورت مي گيرد :

• نزديك شدن بيشتر به لكنت
• صحبت در مورد لكنت به طور آزادانه
• صحبت در مورد لكنت با ديگران

براي انجام اين مراحل بايستي ليستي از موقعيتها ، از آسان به سخت توسط فرد داراي لكنت
تهيه شود و به ترتيب روي هركدام از موارد در موقعيتهاي آسان به سخت كار شود.

كاهش ترس از تجربه لكنت كردن
استفاده از روش فريز كردن لكنت و باقي ماندن در لحظات لكنت . به اين صورت كه فرد به صورت عمدي و با اشاره درمانگربه لكنت خود ادامه مي دهد تا زمانيكه احساس راحتي به او دست بدهد و كلمه مورد نظر را بيان كند.
يادگيري و تعميم گفتار روان
شامل اين مراحل مي باشد :

• يادگيري گفتار روان
• انتقال رواني كنترل شده به گفتار روان
• جايگزين كردن لكنت با رواني كنترل شده در اتاق درمان
• انتقال رواني كنترل شده به جاهايي كه پيش بيني لكنت مي شود

يادگيري گفتار روان
نمونه اي از روشهايي كه براي ايجاد يك گفتار روان استفاده مي شود عبارتند از :
سرعت قابل انعطاف ، شروع آسان ، تماس نرم وملايم ، استفاده از حس عمقي

تعميم گفتار روان

1.  انتقال رواني كنترل شده به گفتار روان
2. استفاده از روشهاي كنترل رواني در هجاهاي اول كلمات و كلمات آغاز جملات
3.  جايگزين كردن لكنت با رواني كنترل شده در اتاق درمان
4.  استفاده از روشهاي كنترل رواني به كلماتي كه پيش بيني لكنت مي شود.
5.  انتقال رواني كنترل شده به جاهايي كه پيش بيني لكنت مي شود.

در محيط كلينيك ، خارج از كلينيك با درمانگر ، موقعيتهاي روزانه ، با تلفن
افزايش رفتارهاي نزديك شونده به لكنت
راهكارهايي كه به فرد كمك مي كند كه بر بقاياي لكنت و ترس و اجتناب از كلمات و
موقعيتهاي خاصي توفق يابد عبارتند از :

• لكنت ارادي
• استفاده از كلمات مورد هراس
• قرار گرفتن در موقعيتهاي مورد هراس

كه انجام اين كارها منجر به كاهش تنش و اجتناب و در نتيجه لكنت خواهد شد. البته در اين
تمرينات رواني كنترل شده ، جانشين لكنت مي گردد.
شعار اين مرحله : اگر از چيزي مي ترسيد و از آن فرار مي كنيد ، هميشه از آن خواهيد
ترسيد. راه غلبه بر ترس مواجه شدن با آن است.

تثبيت
در مرحله تثبيت اين اهداف دنبال مي شوند :

• درمانگر خود شدن
• پايه گذاري اهداف بلند مدت رواني گفتاراست كه شامل اين موارد مي شود :

رواني گفتار خود به خودي :گفتاري كه فقط شامل نارواني هاي طبيعي بوده و بدون تنش و
تقلا باشد. در اين حالت كنترلي بر روي گفتار نيست و فرد فقط به آنچه كه بيان مي كند توجه
مي كند.در واقع اين گفتار گويندگان طبيعي است.
رواني كنترل شده : گفتار رواني كه با كنترل حاصل مي شود.
لكنت قابل قبول : گفتاري كه در آن لكنتهاي قابل توجه ولي خفيفي وجود دارد .در اين
حالت فرد از كلمات و موقعيتها فرار نمي كند و با لكنت خود راحت است.
تعداد اندكي از افراد داراي لكنت ، به صورت پايداري در همه موقعيتهاي گفتاري داراي رواني
خود به خودي هستند. با توجه به اينكه ممكن است درمان لكنت پيشرفته صد در صد نباشد،
بنابر اين فرد با توجه به نياز و اهداف ارتباطي خود مي تواند يكي ازدو الگوي رواني كنترل
شده و يا لكنت قابل قبول را انتخاب كرده و به كار گيرد.

 

 
منبع :
Stuttering An Integrated Approach to Its Nature and Treatment. Barry Guitar