نکاتی راجع به رفتار با کودکان عقب مانده ذهنی

 

نکاتی که رعایت آنها از طرف مربی، مددکار و والدین قبل از انجام تمرینات با کودک عقب مانده ی ذهنی ضروری است:

1- کودک را همانگونه که هست بپذیرد. کودکان از نظر ویژگی های گوناگون نظیر ظاهر، رفتار و استعداد با یکدیگر متفاوت می باشند.

2- به تفاوت های درون فردی کودک هم توجه داشته باشید. کودک در تمام توانایی ها و استعدادهایش یکسان نیست. ممکن است در برخی بهتر و در برخی دیگر بدتر باشد.

3- رفتارها، حرکات و گفتار کودک را دقیقاً مورد مشاهده قرار دهید بیندیشید که چرا کودک این گونه عمل می کند. سعی کنید صادقانه به این سوال پاسخ دهید.

4- کوشش کنید تا از پیشداوری در مورد کودک دور شوید تا به راحتی بتوانید آنچه را که هست ببینید.

5- تا آنجا که امکان دارد، تمایلات و خواسته های خود را در مرد کودکی که مشاهده می کنید، کنار بگذارید.

6- برای درک کودک احساسات خود را تا آنجا که ممکن است نادیده انگارید تا شاید بتوانید خالص تر و صادقانه تر تنها احساسات کودک را مشاهده کنید.

7- برای اینکه به درستی درک کنید کودک چه می داند و چه نمی داند، دانش و دانایی خود را تا آنجا که ممکن است کنار بگذارید.

8- کوشش کنید هدف ها و آزمون های زندگی خود را نادیده بگیرد تا بتوانید به هدف ها و آرمان های کودک تا آنجا که ممکن است نزدیک تر شوید.

9- به روند رشد حرکتی کودک توجه داشته باشید و آن ها را یادداشت کنید.

10- به روند رشد گفتاری کودک توجه داشته باشید و آن ها را یادداشت کنید.

11- روند رشد بازی کودک را مورد بررسی قرار دهید و آن را یادداشت کنید.

12- در کمک به کودک هرگز دچار ناامیدی، یأس، بی حوصلگی و عجله نشوید.

13- در تمرینات خود هرگز کودک را خسته نکنید.

14- رابطه صمیمی و دوستانه ای با کودک داشته باشید، کودک نباید احساس ترس و هراس داشته باشد.

15- در بیان پرسش ها و سوالات و دستورات به کودک کلمات باید ساده و مناسب و قابل درک برای کودک باشند.

16- پرسش ها را به گونه ای مطرح سازید که ذهن کودک را به فعالیت وا دارد. بگذارید کودک فکر کند و از اینکه وقت تلف می شود نگران نباشید.

17- اعتماد به نفس کودک را بالا ببرید.

18- سوالات باید کوتاه باشند و جواب آنها به طور مستقیم یا غیرمستقیم نباید در خودشان باشد.

19- تمام وسایل مورد نیاز برای رسیدن به هدف را در دسترس داشته باشید و دقیقاً بدانید چه می خواهید انجام دهید.

20- به فعالیتی که انجام می دهید دقیقاً بیندیشید و توجه کنید که این فعالیت چه حواسی را تحریک می کند و چه توانایی هایی را برمی انگیزد.

21- سلسله مراتب تکالیف از ساده به دشوار را در نظر داشته باشید.

 

فعالیت های تقویتی و ترمیمی بازپروری

1- بازی کودک

2- تشویق کودک : در ابتدا هر حرکت مثبت کودک را در جهتی که موردنظر است، تشویق کنید تا اعتماد به نفس او تقویت شود و با شما همکاری کند. سپس فاصله تشویق ها را زیاد کنید و تنها او را برای انجام اعمال مشکل تر تشویق کنید تا آنجا که نفس یادگیری برای او خوشنایند و دلپذیر شود و نیاز به تشویق زبانی نباشد.

3- خودیاری : به کودک فرصت دهید تا آنجا که ممکن است کارهای مربوط به خود را شخصاً انجام دهد.

4- افزایش دقت و تمرکز : بازی ها و تکالیف مختلف.

5- شناخت هویت خود و دیگران : افراد به طور مستقیم، آلبوم، عکس ها و …

6- رشد حس پویایی : تشخیص بوهای مختلف در ابتدا با راهنمایی های بینایی و بعد حذف راهنمایی.

7- رشد حس چشایی : تشخیص طعم های مختلف در ابتدا با راهنمایی های چشایی و بعد حذف راهنمایی.

8- رشد حس لامسه : نرم- زبر- سرد- گرم

9- درک شی از طریق لمس : بدون استفاده از بینایی و از طریق لمس اشیا را شناسایی کند.

10- رشد حس شنوایی : با چشمان بسته صداهای مختلف را تشخیص دهد.

11- توالی حد قطر شنوایی : تشخیص صداها با رعایت توالی آنها.

12- رشد حس بینایی : جور کردن- طبقه بندی.

13- توانایی حافظه بینایی : چیدن اشیاء به ترتیبی و سپس از کودک بخواهید به همان ترتیب بچیند.

14- رشد تکلم یا تقویت گفتار کودک :  همراه فعالیت های گوناگون از گفتار استفاده کند.

15- درک زبان : دستورات ساده تا پیچیده، استفاده از کارت های دید آموز.

16- رشد عضلات بزرگ و کوچک : حرکات fine و gross.

17- شناخت اعضای بدن خود و دیگران.

18- شناخت رنگ ها.

19- شناخت حیوانات و صداهای آنها.

20- شناخت نقش های اجتماعی افراد : مشاغل.

21- شناخت وظایف اعضای بدن.

22- درک مکان و زمان.

23- درک طبیعت : عناصر و اجرای طبیعت.

24- آموزش مهارت های اجتماعی.

 

با توجه به اینکه احتمال وجود موارد مشابه در خانواده وجود دارد و احتمال اینکه معلولیت ذهنی در بارداری های بعدی نیز تکرار شود، پیشگیری در کنترل بسیاری از نارسایی ها و اختلالات ذهنی کودک اهمیت بسیاری دارد. رعایت نکات زیر می تواند به طور قابل توجهی کمک کننده باشد:

1- مراجعه به مراکز مشاوره خانواده و مشاوره ژنتیک قبل از بارداری.

2- ممانعت از بارداری مجدد در سنین بالا.

3- خودداری از مصرف هر نوع دارو و بدون مشورت پزشک.

4- داشتن برنامه مناسب غذایی.

5- ممانعت از استعمال دخانیات و مشروبات الکلی.

6- ممانعت از قرار گرفتن در معرض تحریکات شدید و ناگهانی هیجانی و عاطفی.

 

 

منبع:

• روانشناسي كودك عقب مانده ذهني و روشهاي آموزش آنها/ دكتر مريم سيف نراقي،دكتر عزت ا.. نادري/ تهران/ سمت1382