ساختار مغز (The brain structure)

 

 

مغز در داخل استخوان جمجمه و نخاع در داخل ستون فقرات جاي گرفته است. سه پرده كه در مجموع مننژ ناميده می شوند، مغز و نخاع را از اطراف محافظت مي كنند.

• پرده داخلي : پرده داخلي چسبيده به مغز و نخاع بوده و كار تغذيه بافت عصبي را انجام مي دهد. 
• پرده مياني : پرده مياني عنكبوتيه نام دارد كه به پرده خارجي چسبيده و از پرده داخلي كم و بيش فاصله دارد. 
• پرده خارجي : از بافت پيوندي محكم تشكيل شده و به استخوانهاي محافظ چسبيده است. 

در فاصله بين عنكبوتيه و پرده داخلي مايع شفافي قرار گرفته است كه از ترشحات رگهاي خوني است. اين مايع را مايع مغزي–نخاعي مي گويند و كار آن محافظت از بافت عصبي است.

 

مخ

مخ بزرگترين قسمت مغز است و داراي دو نيمكره است كه توسط رشت ههاي عصبي محكم و سفيد رنگي بهم متصلند و ارتباط دو نيمكره نيز از طريق همين رشته هاي عصبي صورت مي گيرد. قسمت سطحي مخ ، خاكستري رنگ است و قشر مخ ناميده مي شود. قشر مخ در انسان به علت وسعت زياد خود و جاي گرفتن در فضاي محدود حالت چين خورده دارد. در زير قشر مخ ماده سفيد رنگي وجو دارد كه از اجتماع رشت ههاي عصبي ميلين دار تشكيل شده است و اين رشته همان دنباله هاي نورونهايي هستند كه در قشر خاكستري با ساير قسمتهاي دستگاه عصبي قرار دارند.

علاوه بر قشر مخ چند هسته خاكستري در بخش سفيد آن وجود دارد كه مهمترين آنها غده تالاموس و غده هيپوتالاموس است. هر قسمت از قشر خاكستري كار ويژه اي انجام مي دهد. مراكز مربوط به دريافت و تفسير اطلاعات رسيده از اندامهاي حسي مختلف مانند چشم و گوش و پوست در اين قسمت است. قسمتي از قشر خاكستري مركز حركات ارادي است. مخ مركز احساسات ، فكر كردن و حافظه است. نيمكره چپ مخ حركات طرف راست و نيمكره چپ بدن حركات طرف راست بدن را كنترل مي كنند. هر نيمكره كارهاي ويژ هاي را نيز انجام می دهد.

نيمكره چپ در زبان آموزي ، يادگيري ، تفكر رياضي و منطق ، تخصص دارد. نيمكره راست انجام دادن كارهاي ظريف هنري ، موسيقي را كنترل مي كند. تالاموسها مركز تقويت پيامهاي حسي مانند چشم ، درد و ترس هستند و پيامهاي حسي را قبل از اينكه به قشر مخ برسند تقويت مي كنند. هيپوتالاموس مركز تنظيم اعمال مختلفي از جمله گرسنگي ، تشنگي ، خواب و بيداري و دماي بدن است.

 

مخچه

مخچه قسمتي از مغز است كه در پشت و زير مخ قرار دارد. مخچه داراي دو نيمكره است، اما چين خوردگيهاي سطحي آن كم عمق تر و منظم تر است. قسمت سطحي مخچه را ماده خاكستري پوشانده است. مخچه بوسيله دسته تارهاي عصبي به بقيه قسمتهاي دستگاه عصبي مربوط است. مخچه در كار كنترل فعاليتهاي ماهيچه اي به مخ كمك مي كند. مخچه پيامهاي حركتي را قبل از اينكه به اندامها بروند تقويت مي كند. در نتيجه حركات نرمتري از بدن سر می زند. حفظ تعادل بدن نيز به عهده مخچه است. براي اينكار چشمها و گوش داخلي وضعيت بدن را به مخچه خبر مي دهند و مخچه ، ماهيچه ها را طوري كنترل مي كند، كه تعادل برقرار بماند. در مجموع كارهايي كه مخچه انجام مي دهد همگي غير ارادي هستند.

 

بصل النخاع

بصل النخاع پايين ترين مركز عصبي واقع در استخوان جمجمه است. انتهاي بصل النخاع به نخاع مربوط است. بيشتر بصل النخاع از ماده سفيد و رشته اعصابي تشكيل شده است كه ميان نخاع و مغز قرار دارد. بصل النخاع فعاليت اندامهاي داخلي بدن مانند قلب ، ششها و اندامهاي گوارشي را اداره مي كند. به همين دليل يكي از مهمترين اجزاي مغز است و آسيب وارده به آن مرگ را به دنبال دارد. مغز 12 جفت عصب دارد. اين اعصاب با اندامهاي مهمي ارتباط دارند.

 

بطنهاي مغزي

در جريان تكامل مغز از لوله عصبي جنيني ، حفره مركزي لوله عصبي در 4 ناحيه متسع شده و بطنهاي مغزي را بوجود می آورد. بطنهاي مغزي عبارتند از:

بطنهاي جانبي شامل دو بطن و هر كدام در يكي از نيمكره هاي مغزي ، بطن سوم در ناحيه تالاموس و بطن چهارم در محل بصل النخاع و پل مغزي.

 

مايع مغزي–نخاعي

سيستم عصبي مركزي در درون مايعي به نام مايع مغزي -نخاعي قرار گرفته كه اين مايع هم به عنوان ضرب هگير سيستم عصبي مركزي را در مقابل ضربات  مكانيكي حفظ مي كند و هم براي فعاليتهاي متابوليكي آن ضروري است. حجم اين مايع كه از رگهاي خوني بافت مغز منشا مي گيرد بين80 تا 150 ميلي ليتر متغير است. عدم باز جذب اين مايع و تجمع آن در بطنهاي مغزي منجر به شرايطي به نام هيدروسفالي مي گردد كه مي تواند باعث آسيب پارانشيم مغز گردد.

 

بيماريهاي مغزي

عامل بيماريهاي عفوني مراكز عصبي ، باكتريها ، ويروسها و يا موجودات زنده ميكروسكوپي ديگرند. در بعضي از اين بيماريها مراكز عصبي خوني می شوند و در برخي ديگر سموم ميكروبها كه در جاي ديگر بدن مستقر مي شوند، به مراكز عصبي مي رسند و آنها را دچار مشكل می كنند.

 

 

منبع:

سایت دانشنامه رشد