دستگاه عصبي انسان (The human nervous system)

 

دستگاه عصبي به دو قسمت دستگاه عصبي مركزي و دستگاه عصبي محيطي تقسيم می شود. دستگاه عصبي مركزي شامل مغز و نخاع و دستگاه عصبي محيطي شامل عقده ها يا گره هاي عصبي و اعصاب بيرون از دستگاه عصبي مركزي است.

 

مقدمه

دستگاه عصبي با داشتن نورونها ، هدايت تحريكات را به عهده دارد. تحريكات را حس مي كند به مغز مي فرستد در مقابل بخش تحريك شده كه تحريك را حس كرده است واكنش نشان می دهد. اين

تحريكات اكثر اوقات از طريق نورونهاي واسط صورت می گيرد. زيرا به ندرت يك نورون بسيار بلند در بدن يافت می شود. تحريكات باعث توليد مواد شيميايي مي شوند، اين واسط ههاي شيميايي از راس

انشعابات انتهايي اكسون و دندريت كه غالب اندامكهاي جسم سلولي را دارا هستند، توليد مي شوند.

 

پرده هاي مغز و نخاع

سطح بيروني مغز و نخاع توسط سه پرده يا شامه پوشيده شده است پرده بيروني سخت شامه ، مياني عنكبوتيه و دروني نرم شامه ناميده مي شود. سطح بيروني پرده ها بوسيله مزوتليوم پوشيده شده است.

 

نخاع

نخاع رابط مغز و قسمتهاي ديگر بدن است اعصاب در فواصل معين به نخاع وارد و يا از آن خارج می شوند. اعصاب حسي از طريق ريش ههاي پشتي وارد نخاع مي شوند اعصاب حركتي ريشه هاي شكمي نخاع را ترك مي كنند. دو ريشه پشتي و شكمي به هم متصل شده و اعصاب نخاعي را مي سازند.

 

مقطع نخاع

در وسط نخاع قرار دارد. اين بخش غالبا جسم سلولي و دندريت H مقطع نخاع داراي دو بخش خاكستري و سفيد است بخش خاكستري تقريبا به شكل نورونهاي فاقد ميلين را در خود جاي داده است. بخش خاكستري توسط بخش سفيد با ستونهاي شكمي ، جانبي و پشتي احاطه شده است. اين ستونها به H داراي اعصاب ميلين دار هستند. رنگ سفيد اين بخش به خاطر وجود ميلين است ستونهاي بخش سفيد داراي رشته هاي بدون ميلين هستند. بازوهاي نام شاخهاي پشتي و شكمي نخاع خوانده مي شوند. شاخهاي پشتي را آوران يا حسي و شاخهاي شكمي را وابران يا حركتي مي نامند.

 

اعمال حركتي نخاع

در نخاع بين سلولهاي حسي و حركتي تعداد زيادي ارتباطات چند نوروني وجود دارد كه فعاليت آنها يا باعث آغاز حركت و يا ممانعت از آن مي شود اين ارتباطات اساس رفلكسهاي نخاعي است.حركت رفلكسي به عنوان پاسخي در قبال تحريك حسي است. از نخاع ، 31 جفت عصب خارج مي شود كه بطور قرينه به اندامهاي مختلف چپ و راست بدن مي روند. محل خروج اين اعصاب از فاصله بين مهره ها است. هر عصب داراي دو ريشه پشتي و شكمي است در مسير ريشه پشتي يك گره عصبي هم وجود دارد كه جسم سلولي نورونهاي حسي در آن واقع است. ريشه شكمي نخاعي ، حركتي است و رشت ههايي كه در آن قرار دارند فرمانها را از نخاع به طرف ماهيچه ها يا غده هاي بدن مي برند. جسم سلولي مرتبط با اين رشته ها در ماده خاكستري نخاع واقع است.

 

مغز

مغز بخشي از دستگاه عصبي مركزي است كه در بالاي نخاع و درون جمجمه جاي دارد اين بخش از پايين به بالا شامل پياز نخاع ، پل مغزي و مخچه ، مغز مياني ، مغز واسطه اي و نيمكره هاي مخ

است.

 

نيمكره هاي مخ

دو نيمكره مخ توسط پلي از ماده سفيد به نام جسم پينه اي بهم مربوطند. هر نيمكره با دو بخش سفيد در وسط و خاكستري در قشر مشخص شده است. 2 ميليمتر اين قسمت مخ را تشكيل مي دهد. انواع نورونهايي كه در قشر مخ وجود دارند عبارتند از: سلولهاي افقي يا كانال – بخش خاكستري به ضخامت 3 میلیمتر هرمي ، ستاره اي يا دان هاي ، دوكي و چند شكلي. هر قسمت از قشر خاكستري مخ كار ويژه اي را برعهده دارد. مراكز مربوط به دريافت و تفسير اطلاعات رسيده از اندامهاي حسي مختلف مانند چشم و گوش و پوست در اين قسمت واقع است. بخشي از قشر خاكستري مخ هم مركز حركات ارادي است.

 

مخچه

مخچه كه تعادل بدن را حفظ مي كند داراي بخش خاكستري در قشر و بخش سفيد در مركز است. قشر مخچه داراي سه طبقه است: طبقه ذر هاي در بيرون ، دانه اي در درون ، و پوركنژ در وسط. مخچه بوسيله سه جفت پايك كه شامل دسته هايي از تارهاي عصبي مي باشند با مغز مياني ارتباط برقرار می كند. در مركز مخچه ، هست ههاي مركزي مخچه قرار دارند. اين هست هها از جنس بخش خاكستري هستند كه بوسيله بخش سفيد احاطه شده است. هسته هاي مركزي مخچه از بيرون به درون عبارتند از: هسته دانه دار ، هسته سه گوش ، هسته مدور ، هسته فاسيتژيال كه هر يك در درون ديگري قرار دارد. مخچه در كار كنترل فعاليتهاي ماهيچ هاي به مخ كمك مي كنند. پيامهاي حركتي كه از مخ به اندامها می رود. توسط مخچه ، تقويت و هماهنگ مي شوند. براي كار چشمها و گوش داخلي وضعيت بدن را به مخچه خبر مي دهند. در كل كارهاي كه مخچه انجام می دهد همگي غير ارادي هستند.

 

بصل النخاع

اين بخش را می توان به عنوان ناحيه وسيعي از نخاع تلقي نمود كه شكل آن در انسان شبيه پياز است. بصل النخاع بدون مرز مشخص با نخاع ارتباط حاصل مي كند در حالي كه با بخشهاي فوقاني تر داراي مرزهاي مشخصتر است. بصل النخاع از ماده سفيد و رشته اعصابي تشكيل شده است و فعاليت اندامهاي داخلي بدن مانند قلب ، ششها و اندامهاي گوارشي را اداره مي كند به همن سبب يكي از مهمترين اجزاي مغز است و آسيب وارده به آن مرگ را به دنبال دارد.

 

عقده عصبي

يك عقده عصبي داراي تعداد زيادي نورون است كه درون كپسولي از بافت پيوندي قرار گرفته اند. تعداد اين نورونها ممكن است به 50000 عدد برسد در نتيجه اندازه عقده ها متفاوت است هر نورون عقده يك سلول گانگليون خوانده مي شود.

 

دستگاه عصبي محيطي

رشته هاي عصبي عقد ههاي نخاعي- جمجمه اي و خودكار جزء اعصاب محيطي به شمار مي روند و شامل سه گروه عصب است: اعصاب حسي كه از اندامها به مغز و نخاع مي روند، اعصاب حركتي كه از مغز و نخاع به ماهيچ هها و غده ها مي روند و اعصاب مختلط كه شامل رشته هاي حسي و حركتي هستند.

 

اعصاب پيكري و خودمختار

اعصاب حركتي كه از دستگاه عصبي مركزي به اندامها می روند.

• بخش پيكري: كه پيام انقباض را به سلولهاي ماهيچه اي مخطط مي برند و ارادي هستند. 
• بخش خودمختار: كه غير ارادي است اين اعصاب كار اندامهايي چون قلب ، كليه ، شش و … را اداره می كنند. رشته اين اعصاب خود به دو صورت سمپاتيك و پاراسمپاتيك نامگذاري مي شوند. اعصاب سمپاتيك به دو رديف گره عصبي واقع در دو طرف ستون مهره ها مرتبط هستند اعصاب سمپاتيك بدن را براي فعاليت بيشتر آماده مي كنند. اعصاب پاراسمپاتيك برخلاف اعصاب سمپاتيك عمل می كنند مهمترين عصب پاراسمپاتيك از بصل النخاع آغاز مي شود و پس از عبور از گردن به سينه و شكم می رسد.

 

 

 

منبع:

سایت دانشنامه رشد