درمان فلج مغزی (Cerebral palsy treatment)
در درمان فلج مغزی تعداد زیادی از افراد کادر پزشکی باید به بیمار کمک کنند شامل
• جراح ارتوپد برای درمان مشکلات استخوان، عضلات، تاندون ها، اعصاب و مفاصل
• فیزیوتراپ برای بهبود حرکات و قدرت عضلات
• کاردرمانی برای آموزش مهارت های زندگی مثل غذا خوردن و پوشیدن لباس
• گفتار درمانی برای حل مشکلات ارتباطی بیمار
• مددکار اجتماعی برای کمک های اجتماعی به بیمار و کمک یه آموزش تحصیلی
• روان شناس برای کمک به بیمار و خانواده وی برای مقابله با استرس ناشی از بیماری
• رفتار درمانی برای بهبود تکامل روحی، احساسی و اجتماعی بیمار
• متخصصین دیگر مثل چشم پزشک، متخصص اعصاب، متخصص تغذیه و …
مداخلات مورد نیاز برای مدیریت كودكان فلج مغزی در دو طیف می تواند مورد توجه باشد.
- درمان بخش صدمه دیده مغز كه هماهنگی و حركات عضلات را بدرستی هدایت نماید.
- در این خصوص تاكنون مداخله پزشكی قابل قبول كه ترمیم ضایعه مغزی را انجام دهد وجود نداشته اما با پیگیری توانبخشی مناسب می توان به اینگونه كودكان كمك كرد تا زندگی مستقلی را دنبال نمایند و بعبارت دیگر وجود ضایعه بدان معنی نیست كه اینگونه افراد از یك زندگی متكی بخود محروم باشند.
- اینگونه كودكان علاوه بر نیازهای عمومی برای شكوفا شدن استعدادهای بالقوه ای كه از آن برخوردارند به آموزش و خدمات خاص نیز نیازمند می باشند. متأسفانه در پاره ای موارد حتی نیازهای عمومی اینگونه كودكان به فراموشی سپرده شده و نهایتاً ارتباط و تعامل اجتماعی كه زمینه رشد، تكامل و آموزش كودكان می باشد محروم می گردند.
- كاربرد تكنیك های مختلف در جهت برطرف نمودن نقص، ضعف و اسپاسم حركات عضلانی حاصل از ضایعه مغزی که شامل موارد زیر می باشد :
الف – توانبخشی (Rehabilitation)
- فیزیوتراپی : هدف از فیزیوتراپی كودكان فلج مغزی كمك به این افراد به منظور دستیابی آنها توانمندیهای جسمی حركتیشان می باشد.
- كاردرمانی : كاردرمانی یك سری فعالیتهای هدف مند را به منظور افزایش استقلال مهارتهای حركتی درشت و ریز طراحی می كند. كاردرمان به كودك فلج مغزی در استفاده از وسایل تطبیقی از قبیل وسایل مورد نیاز جهت نشستن، حمام كردن، ایستادن و غذا خوردن و … كمك می نماید.
- گفتاردرمانی : هدف گفتاردرمانی تسهیل و بهبود مهارتهای ارتباطی كودك فلج مغزی می باشد. یك كودك فلج مغزی ممكن است نیاز به كمك در زمینه غلبه بر یك مشكل خفیف تلفظ داشته باشد یا اینكه ممكن است او نتواند از طریق گفتاری و كلامی با دیگران ارتباط برقرار كند و نیازمند یك روش غیر كلامی جهت برقراری ارتباط باشد. كه از جمله این روشها می توان به روش ارتباط از طریق چشم، زبان اشاره، عكس خوانی و ارتباط از طریق دستگاههای الكترونیكی اشاره كرد.
ب – ارتوزها، قالب های گچی و اسپلینت ها
برای اكثر كودكان فلج مغزی به منظور تقویت روشهای توانبخشی اغلب ارتوز، اسپلینت و قالب های گچی تجویز می شود. این وسایل به حفظ و ایجاد ثبات در مفصل و قرار دادن مفصل در وضعیت صحیح و همچنین ممانعت از كشش بیش از حد عضلات كمك می كنند.
ج – روشهای درمان دارویی
ممكن است برای كودك مبتلا به فلج مغزی بدلیل شرایط خاصی نظیر ابتلا به تشنج یا سفتی های دردناك در نتیجه اسپاسمهای شدید از داروهای خاصی استفاده شود. سفتی عضلانی را می توان از طریق تزریق داروهایی ویژه ای از قبیل بوتوكس (Botox) برای مدت چند ماه مهار كرد.
د- جراحی
وقتی شدت انقباض و سفتی دسته ای از عضلات بیش از حد است ممکن است بتوان با استفاده از جراحی آنها را شل تر کرده و طول آنها را افزایش داد و یا با جابجا کردن تاندون بعضی از عضلات تعادلی را در انقباض آنها ایجاد کرد.
تغییر شکل و دررفتگی های مفصلی که ممکن است در این بیماران دیده شوند را میتوان با اعمال جراحی درمان کرد.
جراحی میتواند وضعیت بد قرار گرفتن اندام یا انحراف های ستون مهره را اصلاح کند. ممکن است نیاز باشد تا بعضی از مفاصل خشک شوند.
گاهی اوقات متخصصین مغز و اعصاب ممكن است ریشه های عصبی كه كنترل تون عضلانی را بعهده دارند را نیز جراحی نماید. در این روش كه ریزوتومی انتخاب پشتی نامیده می شود هدف كاهش سفتی عضلانی می باشد.
ه- وسایل تطبیقی
امروزه وسایل كمكی زیادی جهت كمك به افراد مبتلا به فلج مغزی وجود دارد. كه این وسایل به فرد كمك می كند تا براحتی فعالیتهای روزمره زندگی خویش را انجام دهد.
- وسایل كمك حركتی
- ویلچر (دستی و الكترونیكی) – دوچرخه و سه چرخه های مخصوص
- رورؤك عصا و والكر
- وسایل كمك ارتباطی
- تابلوهای سمبولیك
- دستگاههای الكترونیكی تركیب كننده صوت
- كی بردهای مخصوص
- تسهیلات كمكی فعالیت های روزمره زندگی
- درهای الكترونیكی كه بطور اتوماتیك باز و بسته می شوند
- وسایل تغذیه ای (از قبیل قاشق و …) با دستهای بلند
- چسب های گرفتن
- سیستمهای كنترل محیطی
البته وسایل فوق الذكر بسته به فرهنگ و نوع كشور متغیر می باشند.
و- توجه به توانمندیهای كودك
از آنجائیكه معلولیت كودك كاملاً مشخص است و میزان درمان آن نیز تا حد زیادی قابل پیش بینی است، رسیدگی به سایر توانمندیها و استعدادها و از طرفی توجه به سلامت روحی كودك از اهمیت بالایی برخوردار باشد. متأسفانه بسیاری از اوقات قربانی مشكلات جسمی كودك می شوند.
ز- سلول درمانی
مطالعات نشان ميدهد كه ساختار مغزي نوزادان و كودكان به لحاظ تكثير سلولي تا حد زيادي متفاوت از بزرگسالان بوده و در صورت ايجاد آسيب ميتواند با تكثير سلولي نسبت به ترميم ضايعه اقدام كند. در بيماري فلج مغزي به خصوص وقتي كه عامل ايجاد كننده آن کمبود اکسیژن باشد سلولهاي پيشساز اليگودندروسيتي كه مسول ترشح ميلين در سيتم عصبي هستند آسيب ميبينند. هرچند كه سيستم عصبي خود با افزايش مهاجرت سلولي و همچنين تكثير سلولي به طور طبيعي نسبت به ترميم اقدام ميكند ولي گاها اين آسيب به حدي است كه روشهاي طبيعي موجود قادر به جبران آن نيستند.
مطالعات آزمايشگاهي نشان ميدهد كه پيوند سلولهاي بنيادي تا حد زيادي ميتواند علائم بيماري را در مدلهاي حيواني مرتفع سازد. يكي از منابع مهم براي سلولهاي بنيادي، مغز استخوان است. يافتههاي آزمايشگاهي نشان ميدهد كه قرار دادن اين سلولها در محيطهاي كشت خاص ميتواند تمايز آنها به سلولهاي عصبي را موجب شود ضمن آنكه تزريق اين سلولها به صورت محيطي نيز در مدلهاي حيواني قادر است با كاهش واكنشهاي التهابي ترميم بهتر سلولهاي عصبي درحال مرگ گردد.
ح- طب سوزنی
طب سوزنی یکی از روش های بسیار موثر برای کمک به بیماران فلج مغزی است. طب سوزنی می تواند با روشی کاملا تخصصی با تحریک اعصاب و عضلات، آزاد شدن نوروترانسمیترها از پایانه های عصبی، تحریـک و فعال سازی قسمت های مختلف مغز و سیستم اعصاب، بهبود جریان خون اعضای بدن بویژه مغز و سیستم عصبی، تحریک و بهبود جریان انرژی حیاتی در بدن، روشی مفید برای کمک به کاهش عوارض و ناتوانی های مختلف بیماران فلج مغزی شود.
مطالعات و پژوهش های زیادی در سراسر دنیا تاثیرات مثبت انواع روش های طب سوزنی اعم از طب سوزنی گرمایی، طب سوزن با لیزر یا جریان الکتریسیته را در کنار دیگر روش های درمانی رایج در بهبود شرایط بیماران فلجمغزی نشان می دهد البته این روش باید از سوی متخصص طب سوزنی و با سوزن های یکبار مصرف انجام شود که در این صورت هیچ گونه عارضه جانبی برای آن گزارش نشده است.