رشد و تکامل کودک

 

مقدمه

مهمترين نكته اي كه بايد در مورد رشد و تكامل كودك خود به ياد داشته باشيد اين است كه كودكان با سرعت هاي متفاوتي رشد مي كنند. مانند تمام كودكان ، فرزند شما نيز در زمان مقتضي مي خندد ، سرش را نگه مي دارد و اشياء را به چنگ مي گيرد. اما اين را بدانيد كه كودك شما يك انسان منحصر به فرد است . او اعمال خود را صرفاً به اين دليل كه در كتابي بيان شده يا شما از او مي خواهيد و انتظار داريد ، انجام نمي دهد. ” زمان مناسب ” براي او هنگامي است كه آمادگي انجام كاري را پيدا كرده باشد . شما نمي توانيد سرعت رشد و تكامل كودك را بيشتر كنيد ، اما اگر به اندازه كافي عشق ومحبت و توجه به او نشان دهيد ، دقيقاً چيزي را به او داده ايد كه احتياج دارد.

تكامل كودك شما جدا از جهان پيرامون او اتفاق نمي افتد ، او زماني درس هاي لازم براي زندگي را مي آموزد كه بخشي از اين جهان باشد . حضور شما، والدين شما ، خواهران و برادران ديگر، دوستان و اعضاي فاميل همه براي آموزش و تكامل او اساسي هستند . او نه تنها به آموزش ، بلكه به عشق و تشويق و حمايت اطرافيان نيز نيازمند است تا هرچه بيشتر شكوفا شود . همچنان كه كودك بيشتر و بيشتر رشد و تكامل  مي يابد، مهارت هاي شما نيز به عنوان والدين ، متناسب با نيازها و احتياجات او افزايش مي يابد. تا هنگام چهار ماهگي كودك ، احتمالاً  توانسته ايد يك برنامه روزانه شامل غذا دادن ، پوشك كردن ، بيرون بردن براي پياده روي و هواخوري در پارك ، حمام كردن و خواباندن او تنظيم كنيد.

 

روند تكامل

تكامل روندي خطي نيست . در برخي موارد به نظر مي رسد كودك شما به عقب برگشته . براي مثال ، ممكن است كودك شما كه هميشه درطول شب به خوبي مي خوابيده براي چند شب متوالي، ناگهان نيمه هاي شب بدون هيچ علت خاصي هرسه- چهار ساعت يك بار از خواب بيدار شود . به اين ترتيب به نظر مي رسد كه تكامل اوسيري روبه عقب داشته ، اما اين روند تكامل در واقع رو به جلو است ؛ زيرا يكي دو هفته بعد متوجه مي شويد كه هشيارتر شده و بهتر به اطرافيان خود پاسخ مي دهد و در طول روز كمتر نياز به خواب دارد .

 

اثر تولد بر كودك

انتقال از محيط داخل رحم به فضاي اتاق زايمان ، تغييرات زيادي را در دستگاه هاي بدن نوزاد ايجاد مي كند كه متعاقب اين تغييرات نيازهاي جديدي نيز براي وي به وجود مي آورد . مشخص ترين تغيير،  تنفس خود به خود و مستقل نوزاد است . در مدتي كه نوزاد در رحم است، ريه هاي وي انباشته از مايع آمينوتيك است ، اين مايع در اثر فشاري كه هنگام عبور جنين از كانال زايمان بر روي قفسه سينه وي وارد مي شود، خارج مي گردد. با خروج نوزاد از رحم ، نخستين تنفس صورت گرفته و بلافاصله بعد از اولين عمل دم ، گردش خون جنين متناسب با نياز نوزاد به اكسيژن در خارج از رحم ، تطابق مي يابد . نوزاداني كه از طريق سزارين به دنيا مي آيند. گاه براي پاكسازي ريه هايشان از مايع آمينوتيك باقيمانده ، نياز به كمك دارند ؛ زيرا اين نوزادن تحت فشار عبور از كانال زايماني قرار نمي گيرند و طبيعتاً ريه هاي آنها به خوبي تخليه نمي شود . همچنين داروهاي بيهوشي به كار رفته در طي سزارين مي تواند به طور موقت باعث مشكل در عمل تنفس شود. اگر كودك تحت بيهوشي عمومي به دنيا آمده باشد ، ممكن است مثل خود شما تا چند ساعت پس از زايمان كمي گيج و خواب آلوده باشد.

 

آنچه نوزاد حس مي كند

تماس ناگهاني هوا با پوست نوزاد براي حواس وي مانند يك شوك است . درواقع ، نوزادان اغلب در نخستين لحظات تولد ، بيشتر از هر زمان ديگري در طي روزهاي نخست ، هوشيار هستند . اگر براثر زايمان ، بيش از حد خسته نيستيد و كودك شما نيز هوشيار است ، از فوائد اين زمان طلايي حداكثر استفاده را بكنيد . او دراين زمان نسبت به لمس پوست شما ، صدا و گرماي شما بسيار حساس است . اين دقايق نخستين،  فرصتي استثنايي براي  شما و كودكتان است تا با يكديگر آشنا شويد . اما اگر اين فرصت دست نداد نگران نباشيد ، زمان زيادي در هفته ها و ماههاي بعد خواهيد داشت.

 

وزن هنگام تولد

يكي از نخستين سؤالاتي كه پس از دانستن جنس نوزاد مطرح مي شود، اين است كه نوزاد چقدر وزن دارد. وزن هنگام تولد مهم است ؛ زيرا معياري براي ميزان سلامت نوزاد است. اما كودكان سالم با هر شكل و اندازه اي متولد مي شوند . يك كودك 3  كيلوگرمي مي تواند به اندازه يك كودك 4 كيلويي سرزنده و پرسرو صدا باشد. هيچ قانون خاصي در مورد وزن وجود ندارد. با اين حال يك كودك كمتر از2/5 كيلو گرم نياز به توجه ويژه دارد ؛ زيرا وزن كم وي ممكن است به دليل كمبود تغذيه مناسب در داخل رحم و يا سايرعوارض بارداري باشد .

عوامل بسياري وزن نوزاد را تحت تأثير قرار مي دهند، ازجمله سلامتي و وزن شما درهنگام زايمان ، رژيم غذايي شما در طي بارداري ، عملكرد جفت ، ژنتيك ( والدين درشت اغلب نوزادان درشت تري دارند) ، جنس و نژاد.

كودك همچنين درطي اولين هفته بعد از تولد ، وزن از دست مي دهد ( كاهش وزني درحدود 5 تا 10 درصد وزن هنگام تولد طبيعي تلقي مي شود) . در حدود دو تا سه هفته بعد، كودك مجدداً به وزن هنگام تولد برخواهد گشت.

 

آزمون آپگار

به محض تولد نوزاد، يك پرستار آموزش ديده  و يا يك متخصص اطفال، به كمك تست آپگار، ميزان سلامت كودك شما را ارزيابي مي كند. اين آزمايش يك تا پنج دقيقه بعد از تولد انجام مي گيرد و هدف آن اطمينان از وضعيت كودك و احتمال نياز وي به كمك هاي ويژه براي تطابق جديدش است. براي انجام اين آزمون، معيارهاي زير اندازه گيري مي شوند:

• تعداد ضربان قلب
• تنفس
• قوام عضلاني
• پاسخ هاي رفلكسي
• رنگ پوست

این تست تنها سنجشی از میزان سلامت عمومی نوزاد است و نمی تواند چگونگی سلامت وی را در حین رشد و یا شخصیت او را درآینده پیش بینی کند.

 

نمره گذاری آپگار

به هر کدام از معیارهای ذکر شده در بالا سه نمره ، داده می شود . نمره ۲ نشان دهنده مناسب بودن معیار مورد نظر است . به عنوان مثال به ضربان قلب بالای ۱۰۰ ضربه در دقیقه ، تنفس خوب و طبیعی و پوست ، هر کدام ۲ نمره داده می شود. سپس این نمرات باهم جمع می شوند تا نمره کلی آپگار مشخص شود ( حداکثر نمره آپگار۱۰ است ) .

اکثر نوزادان ، نمره آپگار ۷ یا بالاتر دارند و تنها تعداد کمی ۱۰ نمره کامل را به خود اختصاص می دهند . اگر نمرات آپگار کودک شما در اغلب موارد ذکر شده خیلی پایین باشد ( به عنوان مثال اگر تنفس وی نامنظم است ، ضربان قلبش پایین و رنگ پوستش پریده یا متمایل به آبی است)، به وی اکسیژن داده می شود. اگر بعد از تنفس داده شده ، آپگار وی همچنان پایین بماند، ممکن است جهت اقدامات پزشکی کامل تر به یک بخش مراقبت ویژه نوزادان انتقال داده شود. رشد جنین در انتهای بارداری تا حد زیادی بستگی به وضع اقتصادی و اجتماعی خانواده دارد. در صورتی که مادر رژیم غذایی نامطلوب داشته باشد، سیگار بکشد، یا مصرف کننده مواد مخدر باشد وزن نوزاد کاهش می یابد.

نوزاد ممکن است از خیلی جهات باعث تعجب شما شود. برای مثال پوست اغلب نوزادان لکه لکه بوده و کمی آبی  به نظر می رسد. این مسئله امری طبیعی بوده و در طی چند روز آینده ظاهر نوزاد تغییرات زیادی می کند. وزن متوسط نوزاد حین تولد ۲۵۰۰ گرم تا ۳۴۰۰ گرم است و به عواملی مثل نژاد ، وضع اقتصادی خانواده ، جثه والدین ، تعداد زایمان های مادر و ارتفاع محل سکونت بستگی دارد.

 

بزرگسالان اغلب می گویند خاطرات مربوط به دوران پیش دبستانی را بندرت می توانند به یاد بیاورند اما شیرخواران واقعا رویدادها را به خاطر می سپارند شیرخواران فراموش هم می کنند. فراموش کردن شیرخواران سریعتر از بزرگسالان هم رخ می دهد. تا همین اواخر پژوهشگران معتقد بودند که مغز شیرخواران ناتوان در ساخت خاطرات است اما تحقیقات جدید خلاف موضوع را نشان می دهد، اگرچه تکامل حافظه در بین شیرخواران کاملا متنوع است اما همه کودکان فوق العاده باهوشند. شیرخواران در استخراج اطلاعات از محیط خیلی خوب کار می کنند، توانایی ساخت خاطرات بستگی به شبکه ساختارها در مغز دارد و این موضوع در زمانهای مختلف توسعه می یابد. از ۶ ماهگی تا ۲ سالگی حافظه از حدود ۲۴ ساعت به یک سال افزایش می باید، خاطرات بزرگسالان از دوران کودکی عمدتا مربوط به مسائل عاطفی خواه مثبت و یا منفی است، زندگی ما کاملا بستگی به توانایی ما به یاد آوردن گذشته دارد و این موضوع در طی دو سال اول عمر تکامل می یابد.

شیرخواران به چیزهای جدید مدت طولانی تر نسبت به چیزهای آشنا نگاه می کنند و یا خیره می شوند، شیرخواران متولد از مادران دیابتی در معرض خطر از دست دادن حافظه هستند . چنین کودکانی ممکن است دچار کمبود اکسیژن و آهن قبل از تولد باشند و این امر می تواند رشد حافظه انها را دچار آسیب سازد این مشکل در کودکان مادر دیابتی که طی بارداری دیابت آنها تحت کنترل است رخ نمی دهد.