اثرات کم شنوایی بر گفتار و زبان

کم شنوایی اثرات متفاوتی بر روی میزان درك ، گفتار و زبان افراد و عملكردهای آنان دارد. این اثرات بر روی افراد مختلف ، فرق می كند . این امر دوعلت دارد :

1. اینكه ضایعات شنوایی به علتهای متفاوتی ایجاد می شوند .
2. اینكه عوامل اجتماعی و روانی بسیاری در زندگی افراد وجود دارد كه اثرات افت شنوائی را تعدیل می كند .

نکته: مهمترین جنبه كم شنوائی ، اثر آن بر توانایی های ارتباطی افراد است .

میزان تاثیر كم شنوائی بر گفتار كودك بستگی به این عوامل دارد :

• سن شروع كم شنوائی
• سن تشخیص كم شنوائی
• میزان كم شنوائی
• علت بروز كم شنوائی
• جنس و نژاد كودك

هر چه سن شروع كم شنوایی كمتر و میزان كم شنوائی بیشتر باشد اثرات سوء آن بر گفتار كودك بیشتر است . كودك عادی از ابتدای نوزادی دائما صداها را می شنود و بتدریج زبان را فرا می گیرد و در حدود 5/3 سالگی به حداكثر مهارت زبانی دست می یابد در حالی كه كودك كم شنوا از زمان تجویز سمعك این اصوات را می شنود . افراد كم شنوا را بر حسب سن ابتلا به كم شنوائی به گروههایی تقسیم می كنند .

      اگر كم شنوائی پیش از 3 سالگی ایجاد شده باشد آنرا كم شنوائی پیش از زبان آمـوزی می گویند و اگر كم شنوائی پس از 3 سالگی ایجاد شده باشد آنرا كم شنوائی پس از زبان آموزی می گویند . حال اثرات كم شنوائی را در هریك از این گروهها جداگانه بررسی می كنیم:

الف – كودكان كم شنوای پیش از زبان آموزی 

     بیشتر افراد دچار این نوع كم شنوائی هستند و ویژگی های این گروه به خصوص در ارتباطات اجتماعی شان با دیگر گروهها فرق می كند . در حقیقت بروز كم شنوایی سه نسل را متاثر می كند :

1. والدین ناشنواها
2. خود ناشنواها
3. فرزندان افراد ناشنوا

      غالبا والدین افراد ناشنوا و فرزندان آنان شنوا هستند بنابراین این افراد بین دو نسل والدین خود و فرزندان خود ، اجتماع تنهایی هستند .

      والدین كودكان كم شنوا بیشترین تاثیر را در ارتباطات اجتماعی آنان دارا هستند .

• والدین ممكن است شنوا یا ناشنوا باشند :

  والدینی كه خود ناشنوا باشند ، معمولا” خیلی هشیارتراند و زودتر ناشنوایی كودكشان را تشخیص می دهند و كودكان آنان غالبا خیلی زود مثل زبان مادری شان از زبان اشاره استفاده می كنند و از همان كودكی حركات دستی دارند .

اما در 90% موارد ، والدین خود شنوا هستند . این دسته از والدین ، پیش از تشخیص ناشنوایی فرزند خود غالبا ماهها با خود تقلا می كنند و پس از تشخیص قطعی دچار ضربات روحی شدیدی می شوند . این گروه بیشتر با كودكان خود حالت معلم مانند دارند ، از كودكشان انتظار زیادی داشته ، انعطاف پذیری شان كمتر است و به دلیل احساس ناتوانی در برقراری ار تباط با كودكشان معمولا” ارتباط مناسبی با وی ندارند .

 

– اثرات كم شنوایی 

•  رشد زبانی

میزان كم شنوایی و سن شروع آن اهمیت بسیاری در رشد زبانی كودك دارند . زیرا برای دستیابی به رشد زبانی ، یك سن بحرانی زبان آموزی داریم . به این معنا كه چند سال اول زندگی هر كودك برای یادگیری زبان وی اهمیت اصلی را دارند و پس از آن زبان آموزی بسیار مشكل صورت می گیرد . بنابراین حتی یك كم شنوائی خفیف هم می تواند اثرات عمیقی بر روی گفتار كودك داشته باشد .

     كودكان كم شنوا در درك زبان و دریافت گفتار دچار مشكلات عدیده ای هستند . این كودكان بیشتر روی اسامی و افعال تاكید دارند و معمولا” در درك حروف اضافه ، اشاره و ضمایر … اشكال دارند و دستور زبان شان ضعیف است زیرا بخشی از اصوات گفتاری را اصلا” نمی شنوند یا بطور ناقص می شنوند .

نکته : مادران شنوا معمولا بیشتر از آنكه روی مفاهیم و جنبه های معنایی گفتار كودك ناشنوا تكیه كنند ، روی لحن و شـكل صحبـت آنهـا تكیـه می كننـد و سبـب تاخیر در رشد گفتاری كودك خود می شوند .

 

• زبان نوشتاری

• خواندن :

ارتباط مستقیمی بین توانایی خواندن و میزان افت شنوائی كودك وجود دارد . هر چه افت بیشتر باشد توانایی خواندن ضعیف تر است . افراد ناشنوا درك درستی از تركیب جملات ندارند ، در دستور زبان مشكل دارند و به خصوص جملات مجهول یا تركیبات پیچیده را نمی فهمند . افراد كم شنوا غالبا مطلب را جمله به جمله می فهمند .

 

•  نوشتن :

ناشنواها در نوشتن مشكل دارند و این بدلیل اشكال در لغت معنی و تركیب است. در كل توانایی خواندن كم شنواها بهتر از نوشتن آنان است چون در مورد خواندن ، از برخی جملات برای فهم بقیه مطلب استفاده می كنند .

نکته : برای بهبود توانایی خواندن و نوشتن لازم است كودك ناشنوا هر چه بیشتر با دیگران ارتباط داشته باشد .

 

• رشد گفتاری

میزان مفهوم بودن گفتار كودك بستگی به این عوامل دارند :

1. نوع و میزان افت شنوایی
2. روش ارتباطی مورد استفاده
3. معلولیت های دیگر
4. محل تحصیل ( مدارس عادی یا استثنایی )
5. پیشینه نژادی كودك

هر چه میزان افت بیشتر باشد و سن شروع كمتر باشد ، میزان مفهوم بودن گفتار كودك كمتر است .  اشكالات گفتاری مختص كم شنوایی های متوسط تا عمیق است و در كم شنوایی های ملایم گرچه ممكن است تاخیری در رشد گفتار وجود داشته باشد ولی مشكل خاصی نداریم .

اگر كودك در فركانس های زیر افت كمتری داشته باشد ، مهارتهای كلامی بهتری دارد .

گفتار كودكان بزرگتر ، بهتر است .

در مدارس عادی كودكان بزرگتـر چـون بیشتـر از گفتـار استفاده می كنند وابستگی شان به زبان اشاره كمتر می شود بنـا بـر ایــن گفتارشان مفهوم تر می شود ولی در مدارس مخصوص ناشنواها ، كودك بیشتر از اشاره استفاده می كند نه گفتار.

 كودكان كم شنوا بیش از كودكان شنوا بر نشانه های بینائی تكیه می كنند و هر چه سن آنان بالاتر می رود و مهارتهای زبانی شان تقویت می شود لب خوانی شان بهتر می شود .

روش ارتباطی ترجیـحی كودكان هم بستگی زیادی به مفهوم بودن گفتارشان دارد ( نه به میزان افت شنوائی ) . آنهایی كه توانایی گفتاری بهتری دارند بیشتر علاقه به گفتار دارند نه اشاره. البته بیشتر ناشنواهای پیش از زبان آموزی به نوعی از اشاره استفاده می كنند و بیشتر ناشنواهای پس از زبان آموزی از گفتار . كودكانی كه در مدارس عادی تحصیل می كنند و با كودكان شنوا همكلاس هستند و ارتباط دارند ، بیشتر از گفتار استفاده می كنند .

 

• رشد دركی و هوشی

      بیشتر جنبه های هوشی ناشی از تجربه افرادند و افراد كم شنوا یك حس مهم یعنی شنوایی را كه عامل مهمی در كسب تجربه است از دست داده اند . اما ناشنواها بر عكس اعتقاد قدیمی ، كم هوش تر از كودكان عادی نیستند . در واقع نوع دید و  طرز عمل افراد ناشنوا و نوع دریافت شان با افراد شنوا فرق می كند .

 

• پیشرفتهای تحصیلی

      رشد درسی كودكان كم شنوا ، معمولا ضعیف تر از كودكان طبیعی است و به خصوص در خواندن ، زبان و ریاضی مشكل دارند . البته اگر كم شنوایی زود تشخیص داده شود و تقویت صوت و اقدامات ادیولوژیكی به موقع آغاز شود ، ممكن است از لحاظ زبانی به كودكان طبیعی برسند .

این كودكان در مدارس عادی بازده بیشتری دارند اما محیط مدارس ناشنواها برایشان آشناتر و راحت تر است . انتخاب نوع مدرسه بستگی به خود كودك ، توانایی ها و علایقش دارد .

 

• رشد روانی – اجتماعی

      معمولا كودك ناشنوا در خانواده شنوا بدنیا می آید كه آگاهی به دنیای ناشنواها ندارند و قادر نیستند ارتبـاط مناسبـی بـا كودك خود برقرار كنند و توانایی های بالقوه اش را شكوفا كنند . همچنین معمولا دیگر افراد از معلم و مربی گرفته تا دوست و فامیل به دلیل ذهنیت خاص در مورد كم شنوایی ، رفتارهایی ناخوشایند با آنان دارند و هر نوع مشكل رفتاری را به كم شنوایی كودك نسبت می دهند . اینها سبب می شود كودك به این جنبه های محیطی منفی عكس العمل نشان داده و بعدها در روابط اجتماعی اش دچار مشكل شود و خودخواه یا عقب افتاده قلمداد شود .همچنین برخی از عوامل ایجاد كننده كم شنوایی مثل مننژیت ، سرخجه یا عدم تطبیق Rh خون مادر و نوزاد ممكن است مشكلات دیگری هم برای كودك ایجاد كند كه در روابط اجتماعی اش تاثیر گذارد .

در واقع والدین باید واقع بینانه عمل كنند و با قبول كم شنوایی كودك خود ، زمینه های اجتماعی پیشرفت كودكشان را ایجاد كنند .

 

•  اشكالات رفتاری و شخصیتی

      میزان اشكالات رفتاری در بین كودكان كم شنوا و دیگر كودكان تقریبا یكسان است . گر چه احتمال وجود اشكالات رفتاری در این گروه بیشتر است ولی این به دلیل موقعیت خاص آنها و وضعیت دشواری است كه برایشان بوجود آمده و همچنین شیوه برخورد نامناسب همسالان شنوا و بزرگسالان و اطرافیان آنهاست .

نکته :  برای از بین بردن چنین اشكالاتی ، مشاوره وحمایت روانی والدین از همان ابتدا لازم و ضروری است و بهتر است والدین اینگونه كودكان با یكدیگر ارتباط داشته باشند .

 

ب – كودكان كم شنوای پس از دوره زبان آموزی 

 این گروه افرادی هستند كه پس از 3 سالگی ، ناشنوا می شوند و عده آنان خیلی كمتر از گروه قبلی است .

 خیلی وقتها این كودكان هیچگاه تشخیص داده نمی شوند و به عنوان كودكان تنبل یا كند به شمار می روند .

 این كودكان بر اساس زبان شنیداری كه پیش از كم شنوایی كسب كرده اند ، عمل می كنند بنابراین هر چه كم شنوائی دیرتر ایجاد شود ، رشد زبان و گفتارشان بهتر است . اما بتدریج این افراد اشكالات تلفظی پیدا كرده ، كیفیت صدایشان بدتر می شود ، از این رو حتما باید گفتار درمانی شوند .

 قبول كم شنوایی اولین قدم در كسب هویت واقعی این افراد است اما چون به راحتی تشخیــص داده نمی شونـد ، گاهـی خـودشان هم این موضوع را قبول نمی كنند و سعی در پوشاندن آن دارند . از این رو این افراد مشكلات خاص خود را دارند .

 

ج – ضایعات شنیداری در بزرگسالان 

     به دو دسته تقسیم می شوند :

1. ضایعات پیش از شروع به كار
2. ضایعات پس از سن شروع به كار ( 18 سال به بالا )

اگر فردی در جوانی و پیش از شروع به كار مبتلا شده باشد بهتر است چون از توانایی هایش آگاه است اما در سنین بالاتر ، لطمه زیادی به اقتصاد ، استقلال و حرفه فرد وارد خواهد شد .

ضایعه شنوایی پس از 18 سالگی ، اشكالات رشدی ایجاد نمی كند اما مشكلات اجتماعی – روانی زیادی به بار می آورد .

• میزان اثری كه كم شنوایی روی زندگی این افراد می گذارد بستگی به این عوامل دارد :
  • سن شروع كم شنوایی
  • نوع و میزان آن
  • نوع زندگی و شغل فرد
  • معلولیتی كه فرد خود احساس می كند .

– سیستمهای ارتباطی افراد كم شنوا 

      در مورد روش مناسب ارتباطی افراد كم شنوا ، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد . در كل دو روش وجود دارد :

1. روش شفاهی : كه تاكید بر باقیمانده شنوائی و لب خوانی و گفتار دارد .
2. روش ارتباط كلی : كه تاكید بر استفاده از هر چیزی دارد كه فرد فكر می كند می تواند برای برقراری ارتباط مفید باشد یعنی روش شفاهی همراه با استفاده از علائم و اشارات .

      اگر در كودكی تاكید بر ر وش شفاهی باشد ، بعدها مهارتهای كلامی بهتری پیدا می كنند .

      اگر در كودكی تاكید بر ر وش دستی و اشارات باشد ، بعدها در مهارتهای دركی ماهرتر خواهند بود .

 نكته مهم اینست كه میزان تجربه و موقعیت های موجود برای كودك جهت برقراری ارتباط مهمتر از نوع سیستم ارتباطی آنان است .

منبع

 ترجمه : گیتا موللی ، كارشناس ارشد شنوایی شناسی