روشهای درمانی اتیسم (Autism therapy methods)

 

برای والدین دانستن این مطلب كه كودك آنها اُتیسم می باشد تجربه تلخ و دردناكی است . برای بسیاری از خانواده ها ممكن است این تشخیص بسیار تكان دهنده و غیره منتظره باشد ، بعضی از والدین هم ممكن است ماه ها و یا سالها به دنبال این باشند كه با انجام آزمایشات دقیق تر عدم وجود اُتیسم را در كودك خود ثابت كنند .به هر حال والدین كودكانی كه به تازگی متوجه این حقیقت شده باشند سئوالهای بدون جواب بسیاری در پیش روی خود می بینند . در دهه های گذشته معمولا این كودكان را در مراكز نگهداری كودكان معلول ذهنی قرار می دادند . متخصصین اطلاعات كمی در مورد این بیماری و راه های در مان آن داشتند و همچنین خدمات اجتماعی كمی برای این بیماران وجود داشت .

امروزه اگر چه هنوز محققین و متخصصین در حال تحقیق بر روی علل و درمان این بیماری می باشند ولی نسبت به سالهای گذشته پیشرفت چشمگیری را مشاهده می كنیم . به این ترتیب آینده روشنتری را می توانیم برای این كودكان انتظار داشته باشیم . هم اكنون در بسیاری از كشورها خدمات اجتماعی مناسبی برای این افراد و والدین آنها تدارك دیده شده است و روشها ، داروها و مراكز قابل توجهی برای كمك به بیماران اُتیستیك فراهم شده است .
در حالی كه هنوز درمان مشخصی برای اُتیسم پیدا نشده است ولی روشهای درمانی مناسبی وجود دارند كه با آنها می توان به این كودكان كمك كرد تا از توانائی های بیشتری بهره مند شده و حتی نمونه هائی نیز از بهبود كامل دیده شده است . این روشهای درمانی علاوه بر اینكه كمك می كنند تا رفتارهای اختلالی كودك كم شوند ، همچنین كار های استقلالی را نیز به كودك می آموزند تا كودك بتواند به طور مستقل نیازهای خود را برآورده وبه تدریج به یك زندگی عادی برسد . از آنجائی كه رفتارها و اختلالات در كودكان اُتیستیك بسیار متفاوت و متغیر است ، تا كنون چندین برنامه درمانی برای آنها مد نظر قرار گرفته است كه هر كدام موفقیتهائی نیز به دنبال داشته اند . در درمان كودكان اُتیستیك باید حتما این مورد در نظر گرفته شود كه روش درمان برای هر كودك باید متناسب با توانائی ها و شدت اختلالات او برنامه ریزی شود .
لطفاً به یاد داشته باشید كه مطالب ذكر شده در اینجا جهت درمان و تشخیص نمی باشد و فقط برای افزایش اطلاعات شماست ، برای تشخیص وداشتن یك برنامه درمانی حتماً باید با متخصصین اُتیسم مشورت كنید .

– روشهای درمانی و تربیتی :
مطمئناً در مسیر افزایش اطلاعات خود در مورد اُتیسم با روشهای درمانی زیادی روبرو خواهید شد مانند آموزش از طریق شنوائی ، آموزش جزء به جزء ، ویتامین درمانی ، درمان با رژیم غذائی بدون غلات ، برقراری ارتباط آسان ، موسیقی درمانی ، بازی درمانی ، كار درمانی ، وبهبود مجموعه حواس .به طور كلّی می توان تمامی این روشها را به دو دسته تقسیم كرد : درمانی و تربیتی .روشهای درمانی شامل : تصحیح رفتاری و روش بهبود ارتباط ،روشهای رژیمی و داروئی ،و روشهای تركیبی می باشند . كارآئی بعضی از روشهای درمانی توسط تحقیقات و آمار ثابت شده
است و بعضی نیز نتایج چشمگیری نداشته اند .بعضی از والدین مایلند كودك آنها فقط با روشهائی كه كارآئی آنها ثابت شده است تحت درمان قرار گیرند . ولی به خاطر داشته باشید كه همه كودكان اُتیستیك مانند هم نیستند و ممكن است كه روشی كه برای یك كودك مؤثر بوده برای كودك دیگر تأ ثیر چندانی نداشته باشد . ما توصیه می كنیم كه برای انتخاب یك روش درمانی مناسب و مؤثر حتماً تمامی جوانب را در نظر گرفته و با متخصصین اُتیسم مشورت كنید .بهتر است قبل از هر كاری از توانائی ها و ناتوانی های كودك خود شناخت كاملی پیدا كنید .
به عنوان والدین طبیعی است كه بخواهید هر چه سریعتر كاری بكنید . به هر حال بسیار مهم است كه برای شروع تغییرات زیادی را بر كودك تحمیل نكنید زیرا تغییرات در این كودكان باعث استرس و ناراحتی بیشتر می شوند .
بهتر است در ابتدا با تحقیق و مطالعه روش مناسب برای كودكتان را انتخاب كنید و برنامه ریزی درستی را قبل از شروع برنامه درمانی داشته باشید . شما می توانید با مراجعه به اینترنت منابع اطلاعاتی بسیاری را پیدا كنید كه در امر افزایش اطلاعات و بررسی روشهای درمانی متفاوت سودمند هستند . در بسیاری از این سایت ها می توانید تجارب خانواده هائی را كه روشهای متفاوت را برای درمان كودكان خود استفاده كرده اند مطالعه كنید .همچنین شما می توانید نظرات و تئوری های متخصصین اُتیسم در مورد علل بروز و نحوه درمان این كودكان را مشاهده كنید . ممكن است در ابتدا از فراوانی اطلاعات موجود در اینتر نت كمی گیج شوید ولی با اندكی تحمل و صرف وقت خواهید توانست اطلاعات خود را افزایش داده و روشهای مناسب برای كودك خود را پیدا كنید . این شما هستید كه با كودك اُتیستیك خود هر روز زندگی می كنید و این شما هستید كه بهتر از هر كس دیگری او را می شناسید پس بهتر است به خود ایمان داشته باشید و در راه درمان او مصمم و با اراده قدم بگذارید . فراموش نكنید كه این كودكان كسی را جز شما ندارند !
پس از اینكه از اُتیسم و روشهای درمانی آن به اندازه كافی مطلع شدید حتماً در پی آن خواهید بود كه جائی را برای كمك به كودك خود و شروع درمان مناسب پیدا كنید . ممكن است تعداد انگشت شماری متخصص اُتیسم در اطراف خود پیدا كنید ولی متأسفانه هنوز در كشور ما ایران به این بیماری و نیازهای این بیماران توجه كافی نشده است . شما مراكزی را خواهید یافت كه با كمال میل و با همدلی سعی در كمك كردن به كودك شما دارند ولی این مراكز اختصاصی نیستند و برای كودكان معلول ذهنی و جسمی راه اندازی شده اند . شما می توانید از افراد متخصص در كار درمانی ، گفتار درمانی ، و بازی درمانی این مراكز كمك بگیرید و اگر این اشخاص در زمینه اُتیسم نیز كار كرده باشند می توانند نتایج بهتری را بدست آورند . متأ سفانه در هیچكدام از این مراكز نمی توانید روشهای ذكر شده برای كودكان اُتیستیك را به صورت كامل و منسجم بیابید . امیدواریم هر چه زودتر مسئولین و افراد تصمیم گیرنده در امر كمك به كودكان دارای مشكلات جسمی و ذهنی اقداماتی را در جهت كمك به كودكان اُتیستیك و خانواده های آنها تصمیماتی را اتخاذ كنند .
افراد اُتیستیك نیز مانند سایر انسانها هستند . آنها نیز نقاط ضعف و قوت دارند . انها نیز احساس داشته و نیازهائی دارند .تنها تفاوت افراد اُتیستیك با سایرین این است كه این افراد ناتوانی هائی را در مجموع دارند كه شاید هر كدام از این ناتوانی ها را جدا جدا در سایر افراد نیز بتوانید ببینید . بعضی از كودكان اُتیستیك حتی از نظر درجه هوشی از افراد معمولی بالاترند و بعضی ها نیز پائین تر . برای كمك به این افراد نیاز است كه مربیان و درمانگران مطالعات كافی و مناسبی را داشته باشند تا بتوانند هر چه مؤثرتر و مناسب تر با این بیماران كار كنند . بعضی از كودكان اُتیستیك نیاز دارند تا بیشتر در زمینه رفتارهای اجتماعی با آنها كار شود . بعضی نیازمند تصحیح رفتارهای تهاجمی و
خودآزاری هستند . تقریباً هیچ برنامه تنهائی وجود ندارد كه بتوان گفت دربرگیرنده همه این نیازها در كودكان اُتیستیك باشد پس لازم است كه از برنامه ای و یا برنامه هائی استفاده شود كه در برگیرنده بیشترین نیازهای كودك شما باشد . به هر حال هر برنامه و یا برنامه های درمانی كه برای كودك خود انتخاب می كنید بایستی حداكثر نیازهای كودك شما را برآورده كند و در دوره های زمانی مناسب ( با تشخیص متخصصین و درمانگران ) بازنگری و بررسی شود تا از كارآمد بودن و تأثیر مثبت آن اطمینان حاصل شود .

– روشهای درمانی
در ادامه ما به چند روش درمانی موجود برای كودكان اُتیستیك اشاره خواهیم كرد .این برنامه ها برای كودكان زیر 3 سال طراحی شده اند ولی می توان از آنها برای كودكان بزرگتر هم بهره برد . یادآور می شویم كه این روشها برای آشنائی می باشد و این مبحث هیچ روشی را برای كودك شما توصیه نمی كند . همانطور كه قبلاً ذكر كردیم انتخاب روش مؤثر باید با مشورت متخصص اُتیسم و در نظر گرفتن همه جوانب باشد . بسیار مهم است كه شما خصوصیات ، اختلالات و سطح هوشی كودك خود را خوب بشناسید و در برنامه درمانی او روشهائی را كه میتوانند بهترین نتایج را بدهند منظور كنید . ممكن است شما تمامی نیازهای درمانی كودك خود را در یك برنامه پیدا نكنید در این صورت بهتر است با مطالعه دقیق در سایر برنامه های درمانی روشهائی را كه به كودك شما كمك می كنند انتخاب كرده و در برنامه درمانی او قرار دهید . تمامی متخصصین در امر اُتیسم معتقدند كه تشخیص زودهنگام و شروع درمان در سنین كم بهترین نتایج را دربر خواهند داشت . اگر كودك هر چه زودتر در برنامه درمانی قرار گیرد ، زودتر هم به سطح رفتارهای عادی خواهد رسید . همچنین افراد متخصصی كه بر روی كودكان اُتیستیك سالها كار كرده اند معتقدند هر چه برنامه درمانی منظم تر و دارای ساختار دقیقتری باشد می توان نتایج بهتری را بدست آورد . با توجه به مشكلات و اختلالات خاصی كه در بیماران اُتیستیك مشاهده می شود یك برنامه درمانی مناسب باید این نیازها را برآورده كند : رشد و بهبود رفتارهای اجتماعی كودك ، توانائی برقراری ارتباط ، تصحیح رفتاری ، و بهبودی مشكلات مجموعه حواس پنجگانه . گاهی یك برنامه از متعلقات زیادی برای كمك به فرد اُتیستیك برخوردار است .برای مثال برنامه درمانی یك كودك می تواند شامل گفتار درمانی ، رشد و بهبود رفتارهای اجتماعی و دارو درمانی باشد و برنامه درمانی كودك دیگر از رشد و بهبود رفتارهای اجتماعی ، بهبود مجموعه حواس پنجگانه و تغییرات رژیم غذائی تشكیل شده باشد .

– برنامه هائی برای كودكان زیر 3 سال :
اگر كودك شما زیر 3 سال سن دارد می تواند از شانس درمان زودهنگام بهره ببرد . كودك شما می تواند به دو طریق از این برنامه درمانی زودهنگام بهره ببرد ، یا از طریق درمان در خانه و یا در مراكز درمانی . برنامه درمانی در خانه مستلزم این است كه یك تیم درمانگر به خانه شما آمده و برنامه درمانی را در خانه پیاده كنند . در نوع دیگر كه درمان در مركز می باشد این شما هستید كه باید كودك را مرتباً به مركز برده و تحت درمان قرار دهید . در هر دو صورت افرادی كه با كودك شما كار می كنند باید كسانی باشند كه در زمینه اُتیسم تخصص و تجربه داشته و برنامه درمانی را به خوبی فهمیده باشند . كمك های دیگر نیز با توجه به نیاز كودك باید برای او تهیه گردد مانند كاردرمانی ، گفتار درمانی و یا بازی درمانی .
به عنوان والدین كودك اُتیستیك شما باید فعالیّت بیشتری نسبت به سایر افراد تیم درمانی داشته باشید . این شما هستید كه كودك خود را بهتر از دیگران می شناسید و می توانید به متخصص مربوطه و درمانگران در رابطه با انتخاب و اجرای برنامه درمانی كمك زیادی بكنید . تبادل تجربیات و اطلاعات میان والدین و درمانگران بسیار مهم و حیاتی است و می تواند در پیشبرد برنامه درمانی و پیشرفت كودك بسیار مؤثر باشد . توصیه می كنیم برای استفاده از امكانات موجود در جهت كمك به این كودكان و درمان زودهنگام با مراكز بهزیستی نزدیك محل زندگی خود تماس بگیرید و از خدمات آنها به این بیماران استفاده كنید .
از آنجائی كه هیچ كودك اُتیستیك مانند كودك اُتیستیك دیگر نیست ، برنامه درمانی مناسب برای یك كودك نیز ممكن است برای كودك دیگر مؤثر نباشد . همین امر باعث شده است كه كار ارزیابی و ارائه برنامه های درمانی مشكل تر باشد . یكی از محققین و متخصصین اُتیسم بیان می كند كه بهتر است هر كدام از مشكلات فرد اُتیستیك را به عنوان یك بیماری فرض كرده و در انتخاب برنامه سعی شود كه راه حل های این مشكلات در برنامه گنجانده شوند . شما می توانید لیستی از كارهائی را كه كودك شما می تواند و نمی تواند انجام دهد تهیه كرده و در انتخاب برنامه دقت كنید كه آیا برنامه مورد نظر جوابگوی این موارد می باشد یا نه . دانستن این اختلالات یادگیری در كودكان می تواند به شما كمك كند تا بدانید كه آیا روشی را كه انتخاب می كنید مؤثر خواهد بود یا نه . دانستن نقاط قوّت كودك نیز بسیار مهم است زیرا به این ترتیب می توانید از انجام كارهای اضافه با كودك خودداری كرده و بیشتر به نقاط ضعف او بپردازید .
انجمن اُتیسم آمریكا چند معیار را ارائه داده است كه می توان با استفاده از آنها مؤثر بودن یك برنامه درمانی را تشخیص داد :
آیا برنامه درمانی به كودك صدمه ای خواهد زد ؟ در صورت شكست برنامه درمانی چه تأثیراتی منفی بر كودك و خانواده وارد خواهد شد ؟ آیا این برنامه درمانی از نظر علمی بررسی و تأیید شده است ؟ آیا روشهای ارزیابی مشخصی در این برنامه گنجانیده شده است ؟ این برنامه در مورد سایر كودكان چه مقدار موفقیّت داشته است ؟
چه تعدا از كودكانی كه با این برنامه تحت درمان قرار گرفته اند توانسته اند به مدارس عادی بروند و چه تعداد نتوانسته اند؟آیا درمانگران تعیین شده تجربه و علم كافی برای كار با كودكان اُتیستیك را دارند ؟ فعالیت ها و تمرینات چگونه برنامه ریزی شده اند ؟ كودك در این برنامه چه مقدار مورد توجه قرار گرفته است ؟ پیشرفت كودك به چه نحوی اندازه گیری خواهد شد ؟ آیا رفتار و پیشرفت كودك به دقت مورد بررسی و ثبت قرار خواهد گرفت ؟ آیا كودك به درستی مورد تشویق و تحریك قرار خواهد گرفت؟ آیا محیط اختصاص یافته برای محل تمرینات به درستی از چیزهائی كه ذهن كودك را پریشان می كند خالی شده است ؟ آیا برنامه درمانی به نحوی است كه امكان ادامه آن در خانه باشد ؟ هزینه برنامه ، زمان آن ومحل آن در حدّ و توان والدین می باشد؟

– روشهای رفتار درمانی و بهبود ارتباط
رفتارهای كودكان اُتیستیك اغلب برای والدین و درمانگران مشكل آفرین و ناراحت كننده است . این رفتارها ممكن است نامناسب‌، تكراری ، تهاجمی و خطرناك باشد و همینطور ممكن است شامل تكان دادن مكرّر دستها ، حركت مداوم انگشتان ، تكان دادن بدن به جلو و عقب‌ ، گذاشتن اشیاء در دهان ، و یا كوبیدن سر به اشیاء دیگر باشد .كودكان اُتیستیك همچنین ممكن است به رفتارهای خودآزاری مانند آسیب زدن به چشمان ، و یا گاز گرفتن دستان خود عادت داشته باشند .این كودكان همچنین ممكن است نسبت به درد و سوختگی عكس العملی نشان ندهند .گاهی كودكانی نیز مشاهده شده اند كه بدون دلیل به دیگران حمله كرده اند .دلایل بروز این رفتارها در كودكان اُتیستیك هنوز به طور دقیق یافت نشده است و بسیار پیچیده می باشد ولی برخی از متخصصین معتقدند كه اختلالات در حواس پنجگانه كودك می تواند باعث بروز این رفتارها شوند و كودك با این رفتارها می خواهد این حواس را ارضاء كند .
مهارتهای ارتباطی نیز ( هم كلامی و هم نوشتاری ) مشكل مهمی در كودكان اُتیستیك می باشد . آنها نمی دانند كه ارتباط چگونه برقرار شده و چه اهمیتی دارد همچنین این كودكان اغلب در شروع ارتباط و برقراری ارتباط دو طرفه مشكل دارند . بسیاری نیز مشكلات گفتاری دارند و ممكن است هیچگاه در طول زندگی خود صحبت نكنند و یا اینكه دیر شروع به صحبت كردن بكنند .بعضی از این كودكان هم ممكن است از مهارت كلامی به نحو نادرست استفاده بكنند مثلاً هر كلمه و یا جمله ای كه به آنها گفته می شود را تكرار می كنند ( تكرار طوطی وار ) و یا اینكه فقط از كلمات تك برای ارتباط استفاده می كنند . البته باید یادآور شد كه مشكلات ارتباطی می توانند باعث بروز ناهنجاریهای رفتاری شوند مثلاً كودكی كه قادر نیست نیاز خود را بیان كند ممكن است شروع به فریاد كشیدن و یا خودآزاری كند .
روشهای فراوانی برای بهبود مشكلات اجتماعی،كلامی،حواس ، و رفتارهای اختلالی تهیه شده است .برخی از این روشها عبارتند از : اِی بی ِای ، آموزش جزء به جزء ، فِلور تایم ، داستانهای اجتماعی ، و بهبود مجموعه حواس پنجگانه .

– روش اِی بی اِی (Applied Behavior Analysis)
بسیاری از روشهای درمانی كودكان اُتیستیك بر پایه اصول این روش تهیه شده اند. اصل مهم این روش این است كه رفتارهائی كه مورد تشویق قرار بگیرند احتمال تكرار و افزایش خواهند داشت و رفتارهائی كه مورد توجه قرار نگیرند احتمال حذف شدن آنها وجود دارد .اگر چه اِی بی اِی یك تئوری می باشد ولی بسیاری از مردم از این اصطلاح برای روشهائی كه با این اصل كار می كنند استفاده می كنند . دو روش مهمی كه بر پایه این اصل وجود دارند روش آموزش جزء به جزء و لوواس می باشند .
در روش آموزش جزء به جزء و روش لوواس هر تمرینی كه به كودك داده می شود شامل یك دستور به كودك ، یك عمل از طرف كودك و یك عكس العمل از طرف درمانگر می باشد .این روش علاوه بر تصحیح رفتارهای كودك شامل آموزش مهارتهای جدید نیز از قبیل مهارتهای اولیه مانند خوابیدن و لباس پوشیدن تا مهارتهای پیشرفته مانند برخوردهای صحیح اجتماعی می باشد . این روش ، روشی بسیار دقیق و كامل است .در این روش معمولاً كودك بین 30 تا 40 ساعت در هفته به صورت انفرادی با درمانگر دوره دیده كار می كند . هر كار و مهارت جدید به اجزاء كوچكتری تقسیم می شود . هرگاه كار خواسته شده ازكودك به درستی انجام شود ، كودك مورد تشویق قرار می گیرد تا در كودك انگیزه تكرار آن و فرمانبری بیشتر شود . این روش با مخالفت هائی نیز روبرو شده است . برخی از متخصصین معتقدند كه این روش به احساسات كودك لطمه می زند و مدت زمان آموزش آن در طول هفته تأثیرات ناخوشایندی بر خانواده میگذارد. به هر حال آمار و ارقام و تجربه نشان داده است كه تكنیكهای اِی بی اِی نتایج مثبت و با ثباتی بر روی كودكان اُتیستیك داشته است .

– روش تیچ (TEACCH)
این روش اولین روشی بود كه در آمریكا برای كودكان اُتیستیك به كار گرفته شد . نام این روش مخفف عبارت ”درمان و آموزش كودكان اُتیستیك و ناتوانی های ارتباطی مرتبط با این بیماری “ می باشد .در این روش اعتقاد بر این است كه محیط زندگی كودك باید با او تطبیق داده شود نه اینكه كودك با محیط تطبیق داده شود .در این روش از تكنیك خاصی استفاده نمی شود بلكه برنامه درمانی بر اساس سطح عملكرد كودك پایه ریزی می شود .توانائی های كودك بر اساس معیارهای آموزشهای روانی بررسی می شود و تكنیكهای درمانی در جهت بهبود ارتباط ، مهارتهای اجتماعی و انطباقی طراحی می شوند .در این روش به جای اینكه به كودك یك مهارت و توانائی خاص آموزش داده شود ، سعی بر این است كه به كودك مهارتهائی آموزش داده شود تا بتواندمحیط اطراف خود و رفتارهای اطرافیان خود را بهتر درك كند .به عنوان مثال ، برخی از كودكان اُتیستیك هنگام احساس درد شروع به فریاد زدن می كنند ، در این روش سعی برآن است كه به كودك آموزش داده شود تا هنگام احساس درد چگونه با برقراری ارتباط آن را به اطرافیان خود بفهماند . این روش نیز مخالفانی دارد و این مخالفان معتقدند كه این روش خیلی خشك و پر شاخ و برگ است . همچنین ممكن است كودك اُتیستیك دریابد كه در برابر عمل خواسته شده چه انتظاری از او می رود و فرا بگیرد كه بدون فكر ، خلاقیّت و دقت جواب خواسته شده را اجرا كند .

– روش ارتباط با تبادل تصویر (Picture Exchange Communication Systems – PECS)

یكی از مهم ترین اختلالات در كودكان اُتیستیك عدم توانائی در ارتباط می باشد. برخی از كودكان اُتیستیك ممكن است صحبت كردن را بیاموزند و برخی نیز ممكن است هیچگاه قادر به این كار نشوند .این روش ، روش مناسبی برای شروع گفتار و برقراری ارتباط در كودكانی است كه قادر به صحبت كردن نمی باشند .در این روش بر پایه اصول اِی بی اِی ، به كودك آموزش داده می شود كه چگونه می تواند نیاز های خود را از طریق دادن تصاویر برآورده كند.از امتیازات مهم این روش این است كه ارتباط كودك ساده ،قابل فهم ، با تفكر و عمد می باشد . كودك تصویری را به شما می دهد و شما بلافاصله می توانید منظور او را دریابید . با این روش كودك می تواند با هر كسی ارتباط برقرار كند و تنها كاری كه باید انجام شود گرفتن و دادن تصاویر است .

– روش فلور تایم (Floor Time)
این روش توسط یك روانشناس كودك به نام ” استانلی گرین اسپن “ ارائه شده است .این روش بسیار شبیه بازی درمانی است . در این روش سعی بر این است كه ارتباط كودك با یك فرد دیگر از طریق برنامه های دقیق بازی بیشتر و مؤثرتر شود. این روش شامل شش مرحله می باشد كه كودك در مراحل طی آنها تقلید و چگونه یاد گرفتن را از یك بزرگتر فرا می گیرد و به عبارتی كودك باید نرده بام شش پله ای را طی كند .ممكن است كودكان در این روش با مشكلاتی نیز روبرو شوند مثلا به علت اختلالات حسّی در درك بعضی از تمرینات خواسته شده مشكل پیدا كنند و یا اینكه قادر به انجام برخی از تمرینات بدنی موجود در برنامه نشوند .در این برنامه والدین و درمانگران سعی می كنند تا پیشرفت كودك را از طریق مسیرهائی كه كودك دوست دارد و با جهت دادن به این مسیرها ، فراهم كنند تا كودك بتواند شش مرحله پیشرفت موجود در این روش درمانی را طی كند.این روش به طور مجزا كودك را در بدست آوردن مهارتهای گفتاری و بدنی كمك نمی كند بلكه از نظر احساسی و روانی به كودك كمك می كند تا كودك بتواند درك بیشتری پیدا كرده و از طریق آگاهی و تجربه مهارتهای دیگر را نیز بدست آورد .معمولاً از این روش در كنار روشهای دقیق تر دیگر مانند اِی بی اِی در ساعات فراغت كودك استفاده می شود .

– داستانهای اجتماعی (Social Stories)

این داستانها برای آموزش مهارتهای اجتماعی به كودكان اُتیستیك آماده شده اند . از طریق این داستانها به كودك آموزش داده می شود كه چگونه احساسات ، منظور ، و برنامه های دیگران را درك كنند .در این روش یك داستان براساس یك موقعیّت و شرایط خاص با اطلاعات فراوان تهیه شده است كه به كودك از طریق گوش كردن به آن كمك میشود تا بفهمد چه جواب یا عكس العمل مناسب را باید از خود نشان دهد . این داستانها معمولاً از سه جزء اصلی تشكیل می شوند : 1- اطلاعاتی در مورد افراد داستان ، مكان و اجزاء آن 2- احساسات و افكار افراد داستان 3- جوابها و عكس العملهای مناسبی كه باید وجود داشته باشند . این داستانها باید بر اساس نیاز كودك برای او خوانده شوند و حتماً باید از قول اول شخص مفرد و در زمان حاضر باشند . این داستانها در صورت همراهی با تصاویر و موسیقی می توانند تأثیر بیشتری داشته باشند . بایستی داستانهای فراهم شده به گونه ای باشند كه نقاط ضعف كودك را تصحیح كنند . مثلاً كودكی كه از شرائط بخصوصی ترس دارد و یا اینكه در او ایجاد استرس می كند بهتر است داستانهای مناسبی در مورد این شرایط برای او گفته شود.

– یکپارچگی حواس (Sensory Integration)
كودكان اُتیستیك اغلب از نظر حس های بدن خود دارای مشكلاتی می باشند . ممكن است این كودكان دارای آستانه تحریك بالا و یا پائین باشند و یا اینكه مغز آنها قادر نیست از اطلاعات بدست آمده توسط حواس پنجگانه آنها درك درستی از شرایط موجود بدست آورد . در این روش درمانی كه می تواند توسط بازی درمان ، كاردرمان و یا گفتار درمان انجام شود به كودك كمك می شود تا بهتر از اطلاعات حسی بهره ببرد .مثلاً اگر كودك با حس لامسه خود مشكل دارد از كودك خواسته می شود تا اشیاء متفاوت با جنسهای متفاوت را لمس كرده و با آنها كار كند . موسیقی درمانی نیز جزئی از این روش است كه توسط فركانسهای متفاوت حساسیّت كودك را در برابر برخی اصوات كم و یا زیاد می كند . دكتر ” تِمپِل گراندین “ كه خود یك بیمار اُتیسم بوده است دستگاهی را طراحی كرده است كه با فشارهای متفاوت بر دست ، حس لامسه را بهبود می بخشد .قبل از اجرای این روش درمانی ، درمانگر حتماً باید كودك را به دقت زیر نظر گرفته و آشنائی كامل و دقیقی در رابطه با خصوصیات حسی كودك پیدا كند .

– درمانهای رژیمی و داروئی
از آنجائی كه اُتیسم یك طیف از بیماریهای مشابه است نمی توان گفت كه یك درمان خاص برای همه این طیف می تواند مؤثر باشد . ولی به هر حال متخصصین و خانواده ها به این نتیجه رسیده اند كه با استفاده از چند روش درمانی و یا تركیبی از آنها می توان به كودكان اُتیستیك كمك كرد تا رفتارهای اختلالی آنها بهتر شده و عملكرد كلّی آنها پیشرفت كند . این تركیب درمانی می تواند تركیبی از روشهای روانشناسی و داروئی باشد . تاكنون داروئی یافت نشده است كه از بروز اُتیسم جلوگیری كند و یا اینكه آنرا درمان كند ولی متخصصین و خانواده ها به تجربه دریافته اند كه بعضی از داروهای استفاده شده در بیماری های دیگر ، در بهبود بعضی از اختلالات اُتیسم مؤثر می باشند . همچنین مشاهده شده است كه تغییرات رژیم غذائی و افزودن برخی ویتامین ها و موادمعدنی می تواند در بهبود برخی از اختلالات اُتیسم مؤثر باشد .در طی ده سال گذشته تحقیقات زیادی در این مورد انجام شده كه نتایج برخی از آنها حاكی از این است كه افزودن برخی ویتامین ها مانند ب6 و ب12 و همچنین حذف برخی مواد مانند گلوتن و كازئین از رژیم غذائی كودك می تواند در بهبود عملكرد سیستم گوارشی ، آلرژی ها و رفتارهای كودك تأثیر مثبت داشته باشد . البته تمامی تحقیقات و بررسی ها این مطلب را به صورت علمی و قطعی ثابت نمی كنند . تعدادی از داروهای بیماریهای دیگر وجود دارند كه در مورد بعضی از كودكان اُتیستیك اثرات مثبت نشان داده اند.این داروها معمولاً در درمان بیش فعّالی ، اختلالات توجه ، و نگرانی در كودكان اُتیستیك مؤثر بوده اند . در اصل می توان گفت هدف از استفاده دارو در كودكان اُتیستیك ، كاهش رفتارهای اختلالی در جهت استفاده بهتر و بیشتر كودك از جلسات درمانی می باشد . سعی كنید در صورتی كه متخصصین برای كودك شما دارو تجویز می كنند این سئوالات را از آنها بپرسید : آیا این دارو اثرات جانبی در كودك خواهند داشت ؟ چه مقدار در طی روز باید استفاده شود ؟ به چه نحو باید استعمال شود ؟ در دراز مدت چه تأثیراتی خواهد داشت ؟ چه كسی و چگونه تأثیرات این دارو را در كودك بررسی خواهد كرد ؟آیا آزمایشات بخصوصی را قبل از استفاده این دارو باید انجام داد ؟ آیا استفاده این دارو هم زمان با سایر داروها و ویتامین ها مشكلی نخواهد داشت ؟. به هر حال به خاطر داشته باشید كه استفاده از هر داروئی برای كودكان اُتیستیك باید حتماً زیر نظر متخصص انجام شده و اثرات آن به دقت تحت بررسی باشد .
شاید بتوان گفت یكی از بیشترین ویتامین های استفاده شده برای كودكان اُتیستیك ، ویتامین ب می باشد .این ویتامین در ساختن آنزیمهائی كه مغز برای فعّالیت خود به آنها احتیاج دارد مؤثر است .در 18 تحقیقی كه در مورد این ویتامین انجام شده است نشان داده شده است كه حدود نیمی از كودكانی كه این ویتامین در رژیم غذائی آنها بیشتر شده بود ، تأثیرات مثبتی در آنها به وجود آمده بود كه این تأثیرات شامل بهبود رفتار ، بهبود تماس چشمی ، توجه بیشتر ، و افزایش توانائی یادگیری در این كودكان بود. در بعضی از كودكان ، روغن جگر ماهی كه حاوی مقادیر فراوانی ویتامبن های آ و د می باشد تأثیرات خوبی در افزایش تماس چشمی و بهبود رفتاری داشته است . ویتامین س نیز در عملكرد بهتر مغز تأثیر دارد و استفاده آن در برخی از كودكان اثرات مثبت داشته است . در صورتی كه قصد استفاده از ویتامین ها را برای كودك خود داشتید می بایست حتماً با دكتر متخصص كودك خود مشورت نمائید و در صورت لزوم آزمایشاتی را انجام دهید تا مطمئن شوید استفاده بیش از حد معمول این ویتامین ها اثرات جانبی و مخرب بر روی كودك شما نخواهد داشت . برخی از كودكان اُتیستیك در مورد بعضی از موادغذائی حساسیت هائی از خود نشان می دهند و حتی ممكن است در مورد آن آلرژی نیز پیدا كنند . ممكن است این حساسیت ها و آلرژی به صورت رفتارهای اختلالی در كودك بروز كنند .گزارشهای فراوانی از والدین و متخصصین وجود دارند كه حاكی از آن است كه حذف این مواد غذائی از رژیم غذائی كودك باعث پیشرفت چشمگیر و بهبود رفتاری شده است . در برخی از كودكان اُتیستیك مشاهده شده است كه پروتئین هائی نظیر گلوتن و كازئین به خوبی شكسته نمی شوند و باعث بروز مشكلاتی در كودك می شوند .حذف این پروتئینها در این كودكان می تواند به رفع اختلالت گوارشی در آنها كمك كند و در نتیجه رفتارهای اختلالی ناشی از آن نیز رفع می گردند . گلوتن در غلات و كازئین در لبنیات وجود دارند . باید توجه داشت كه در صورت وجود این مشكل در كودك شما ، نباید غلات و لبنیات به یكباره از رژیم غذائی كودك حذف شوند زیرا ممكن است این قطع ناگهانی خود باعث بروز مشكلات دیگری شود . برای این منظور بهتر است با یك متخصص تغذیه مشورت شود تا نحوه حذف این مواد و تغییر مناسب رژیم غذائی به شما آموزش داده شود .

– روشهای درمانی مكمل
با وجود اینكه تشخیص زودهنگام و درمان زودهنگام اُتیسم بهترین روش در كمك به این كودكان و درمان آنهاست ، برخی از والدین و محققین معتقدند كه روشهای درمانی مكمل دیگری نیز وجود دارند كه می توانند ارتباط كودك با دنیای اطراف و سایرین را بهبود بخشیده و رفتارهای آنها را بهتر كنند . از انواع این درمانها می توان به موسیقی درمانی ، هنر ، و حیوان درمانی اشاره كرد كه می توانند به صورت فردی با كودك كار شده و یا در مراكز مخصوص به صورت جمعی كار شوند . در تمامی این روشها افزایش قدرت ارتباط ، بهبود روابط اجتماعی و افزایش اعتماد به نفس مشترك می باشد . همچنین این روشها كمك میكنند تا كودك بتواند رابطه بی خطر و مفیدی را با درمانگر خود و سایرین برقرار كرده و با آنها مأنوس شود . موسیقی و هنر بخصوص می توانند در رفع مشكلات حواس پنجگانه كودك مفید باشند زیرا توسط آنها قدرت درك ، شنوائی و دیداری كودك تقویت می شوند . حیوان درمانی معمولا شامل اسب سواری و شنا با دولفین ها می باشد . در این درمانها كودك توانائی هماهنگی عضلات و اندامها را می تواند بدست آورد همچنین احساس دوست داشتن و اعتماد به نفس نیز از فوائد این نوع درمان است .